آئيني با اصول ساده ولي پر بار

بر اساس دانش و آگاهي 

براي هر زمان  و مكان

به مناسبت سالمرگ پيام آور کردار نيک، پندار نيک و گفتار نيک

زردشت کشته شد اما انديشه‌هايش در جهان ماندگارند

ميراث خبر، گروه فرهنگ، آرزو رسولي _ امروز پنجم دي ماه برابر با يازده دي در تقويم زردشتيان،‌ روز درگذشت اَشو زردشت، پيامبر ايراني، گفته شده است. طبق تقويم رسمي اواخر دوره ساساني، زردشت در روز خور (روز يازدهم) از ماه دي در سن 77 سالگي به دست «بَرادَريش» يا «تورِ بَرادَر وُريش» كشته شد. در اوايل دوره ساساني، سالگرد درگذشت زردشت را در روز يازدهم ارديبهشت مي‌گرفتند ولي در اواخر اين دوره با تغييراتي كه رسما در تقويم داده شد، آذر را آغاز بهار قرار دادند و سالگرد درگذشت زردشت به يازدهم دي ماه منتقل شد. اما مراسم ديني سالگرد درگذشت زردشت و آيين يزش مربوطه در هر دو زمان براساس تقويم رسمي و عرفي برگزار مي‌شد.
زندگي راستين اين پيامبر در هاله‌اي از اسطوره فرو رفته است و در متون ديني به جا مانده زندگينامه او منظم و پيوسته ارايه نمي‌شود.
آنچه از زردشت مي‌دانيم، براساس مطالبي است كه در مورد او در منابع پهلوي و عربي يا يوناني گفته شده است. با تكيه بر اين منابع و نيز براساس معيارهاي زباني و قراين تاريخي پژوهندگان كوشيده‌اند زمان و خاستگاه زردشت را مشخص كنند. در مورد زمان زندگي زردشت نظرات گوناگوني ارايه شده و از سده هجدهم پيش از ميلاد تا سده ششم پيش از ميلاد را در بر مي‌گيرد.
آخرين و علمي‌ترين آنها زمان زندگي زردشت را براساس مجموع نظريات پيشين و نيز قراين زباني و تاريخي، زماني ميان 1380 تا 1000 قبل از میلاد مي‌داند.
اما در مورد خاستگاه زردشت تا مدت‌ها دانشمندان در اشتباه بودند و آذربايجان را سرزمين او مي‌دانستند. اين اشتباه از آنجا ناشي شد كه مغان مادي متولي دين زردشت گشتند و وقتي در دوره ساساني اعتبار يافتند، همه مكان‌هاي شرقي را با مكان‌هايي در غرب ايران مطابقت دادند تا زردشت را برخواسته از سرزمين خود جلوه دهند. سرانجام دانشمندان توانستند براساس معيارهاي زباني و جغرافيايي و منابع تاريخي زيستگاه زردشت را در سرزميني در شمال شرقي ايران قديم و به احتمال زياد خوارزم تعيين كنند.
البته به عقيده هنريك ساموئل نيبرگ، ايران‌شناس سوئدي، «مساله تعيين تاريخ زردشت يكسره غير لازم و بي‌فايده است.» آنچه مهم است اين است كه زردشت هر چه بود، به هر حال بنيانگذار يكي از بزرگ‌ترين دين‌هاي جهان بود. ملتي بزرگ او را پيامبر خود مي‌دانست و حرمتش مي‌نهاد. قرن‌ها پس از آن كه ايرانيان كوروش و داريوش و خدم و حشمشان را فراموش كردند، براي زردشت همچنان مقامي آسماني و الهي قايل بودند.
او در گاهان كه سروده خود اوست، جز از خداي يگانه نام نمي‌برد. از اين رو، او را پيامبر يكتاپرستي خوانده‌اند كه كهن‌‌ترين آيين يكتاپرستي را در ايران زمين پديد آورد. آموزه‌هاي زردشت بر دو پايه استوار است: راستي و روشني. دو ارزشي كه همواره ايرانيان را با آنها مي‌شناختند تا جايي كه حتي دشمنان ايران هم به آن معترف بودند.
به گفته نيچه، فيلسوف بزرگ آلماني و نويسنده كتاب «چنين گفت زردشت»، زردشت نخستين كسي بود كه پيكار خوبي و بدي را به حركت در آورنده جهان ديد. در چشم نيچه، زردشت پهلوان انديشه است.
آنتونيو پاليارو، خاورشناس ايتاليايي، در مورد دين زردشت مي‌گويد: «در اين دين، بيان جديدي از انسانيت وجود داشت كه رفتار هخامنشيان ملهم از آن بود: مفاهيم يكتاپرستانه و بنيان عميقا اخلاقي آموزه خير و شر. بي‌گمان، دين هخامنشيان بازتاب بي‌پيرايه و اصيل روح اوليه دين زردشت بود و هيچ اشتراكي با تعاليم زردشتي دگرگون شده نداشت.»
در تعاليم زردشت به هيچ نظام متعصبانه و تعهد جزمي برنمي‌خوريم. او اخلاق را بالاتر از مناسك مذهبي مي‌دانست و پيوسته مدافع حقوق دهقانان زحمتكش بود.

زردشت جهانی است

درست است كه زردشت پيامبر زردشتيان است اما چهره‌اي است جهاني. انديشه‌هاي او تاثيرات شگرفي در خارج از مرزهاي ايران به جا گذاشته است. فيثاغورس، فيلسوف يوناني، برترين آيين‌ها را آيين زردشت دانسته است. جهان‌بيني افلاطون و نظريه مُثُل‌هاي او را نيز بازتابي از آموزه‌هاي زردشت و از اعتقاد به فروهر در جهان‌بيني باستاني ايران مي‌دانستند.
اودوكسوس، فيلسوف و اخترشناس يوناني مي‌نويسد: «گرامي‌ترين چهره نزد افلاطون زردشت بود. او همواره شاگردان خود را اندرز مي‌گفت كه با انديشه‌هاي زردشت آشنايي بجويند و در آنها نيك بينديشند. پاره‌اي از سخنان او را با خط خوش بنويسند و از ديوارهاي آموزشگاه او كه آكادمي نام داشت، بياويزند.»
آموزه‌هاي زردشت شايد سير طبيعي باورهاي يهودي را دگرگون كرده بود: ثنويت كيهاني خوبي و بدي؛ سپاه ديوان و سپاه ايزدان هر يك به رهبري سركرده خود كه بر سر فرمانروايي بر جهان با هم در كشمكش‌اند؛ انتظار روزداوري؛ ويژگي‌هايي كه در دين يهود پيش از خروج بني‌اسرائيل از مصر اصلا وجود نداشته و مشخصه دين ايراني مطمئنا متعلق به پيش از قرن ششم قبل از ميلاد است. به هر حال، در مطالعه منشا دين مسيحي روايت عنصر ايراني را ناديده گرفت.

راه زردشت

راهي كه زردشت در رسيدن انسان به جاودانگي و رستگاري تبليغ مي‌كند، پيوستن در انديشه و گفتار و كردار به نظام راست و درست است (انديشه نيك، گفتار نيك، كردار نيك).
آموزه‌هاي زردشت از دير زمان و دور جاي در تاريخ آغاز مي‌شود و تا به روزگار ما مي‌پايد. جماعت زردشتي، با جود تحولاتي كه در عصر هخامنشيان يافت، تا به امروز، يعني حدود سي قرن، به تعاليم اساسي پيامبر خود، آن چنان كه در سروده‌هاي او (گاهان) ديده مي‌شود، وفادار ماند.
بي‌گمان اين امر مرهون نه تنها قدرت و انسجام اين تعاليم بلكه همچنين اين واقعيت است كه زردشت خود دينْ مرد بود و براي پيروانش احكامي آورد ساده، اثرگذار و مكررّ. «سپاس از خداوند پيروزگر / كه دارم ز زردشت و از دين خبر» (زرتشت بهرام پژدو، قرن هفتم هجري)
پروفسور مري بويس می نویسد: «ماهيت اين تعاليم مثبت و سرشار از اميد چنان بود كه به محقّرترين اعمال زندگي روزمره هدف و معنايي كيهاني بخشيد. دين زردشتي ديني است كه خواستار بقاي تام و تمام است و اين چنين ماندگار شده و توانسته است به همان صورت اصلي از نسلي به نسل ديگر منتقل شود. اين دين نشان داده كه مي‌تواند نه تنها بدون پشتيباني قدرت دنيوي،‌ بلكه به رغم خصومت و پيگردهايي كه در چند كشور و چند دوره از عمر طولاني خود آماج آنها بوده، به حيات خويش ادامه دهد.»
زردشت مردي است كه باورهاي او مرز نمي‌شناسد. او پيامبر انديشه، روشن‌رايي و فرهنگ است براي هر كس در هر زمان و در هر جا.
«به خلق جهان بازگو اين پيام / از اول و آخر همه را تمام» (زردشت بهرام پژدو). خاقاني شرواني مي‌گويد: «مرا همت چو خورشيد است شاهنشاه زند اُستا / كه چَرخَش زير ران است و سر عيسي است بر رانش.»
بيهوده نيست كه اين سخنور بزرگ خورشيد، سرور و سالار ستارگان را شاهنشاه زند اُستا مي‌خواند. خاقاني نيز زند اُستا را نامه روشني مي‌داند و ايران همواره سرزمين سپند و روشني بوده است.

منابع:
_ آموزگار، ژاله و احمد تفضلي؛ اسطوره زندگي زردشت؛ چاپ سوم؛ تهران: نشر چشمه / نشر آويشن؛ 1375.
_ دوشِن گيمَن، ژاك؛ آراء گوناگون درباره زردشت؛ ترجمه آرزو رسولي؛ نامه فرهنگستان؛ ضميمه شماره 16، تير 1383.
_ زردشت بهرام پژدو؛ زراتشت نامه؛ به كوشش محمد دبير سياقي؛ تهران: طَهوري، 1338.
_ كزازي، ميرجلال‌الدين؛ چهره زردشت در خارج از مرزهاي ايران؛ سخنراني در مراسم بزرگداشت سه هزارمين سال فرهنگ زردشتي؛ دانشگاه تهران، زمستان 1382.
_ هنينگ، والتر برونو؛ زرتشت، سياستمدار يا جادوگر!؛ ترجمه كامران فاني؛ چاپ سوم؛ تهران: كتاب پرواز، 1379.

-------------------------------------

تأثير شگرف و بی مانند زرتشت در فرهنگ هند

• موضوع تأثير عميق فرهنگی زرتشت در فرهنگ هندوستان وقتی به درستی معلوم می گردد که در می يابيم پيامبر بزرگ فرقهً بزرگ جين هندوان يعنی مهاويرا (بزرگ دانا) نيز همان زرتشت است. از سوی ديگر در کنار اينها قهرمانان رزمنامه معروف هندوان يعنی مهابهاراته (راهزن بزرگ) همان خاندان کيانی (مادي) و نوذری (هخامنشي) هستند که در بين آنها زرتشت تحت نام زريتراشترا (شهريار زرين) عضو و فرمانروای مشترک هردو اين خاندان به شمار آمده است.

نگارنده قبلاٌ در مقالهً زرتشت ، پيامبر عدالت اجتماعی جهانشمول از يکی بودن بودا و زرتشت به طور مفّصل سخن گفته است که آن را بعداٌ ضميمهً اين مقاله خواهم کرد. اما موضوع تأثير عميق فرهنگی زرتشت در فرهنگ هندوستان وقتی به درستی معلوم می گردد که در می يابيم پيامبر بزرگ فرقهً بزرگ جين هندوان يعنی مهاويرا (بزرگ دانا) نيز همان زرتشت است. از سوی ديگر در کنار اينها قهرمانان رزمنامه معروف هندوان يعنی مهابهاراته (راهزن بزرگ) همان خاندان کيانی (مادي) و نوذری (هخامنشي) هستند که در بين آنها زرتشت تحت نام زريتراشترا (شهريار زرين) عضو و فرمانروای مشترک هردو اين خاندان به شمار آمده است. لازم به تذکر است که خود نام مهابهاراته (راهزن بزرگ) همان کورش است  که طبق تورات، منابع يونانی و اساطير آذری کوراوغلو و ده ده قورقود گنجهای معروف پادشاهان ماد و ليديه و بابل را ربوده است.

چنانکه اشاره شد در اينجا روی سحن ما با فرقهً دينی  کهن جين (دانايان يا پيروزمندان)هندوان است؛ لذا ابتدا لازم می آيد که در بارهً پيامبر بزرگ آنها يعنی مهاويرا (بزرگ دانا) سخن گفته شود. در کتاب اساطير هند تأليف ورونيکا ايونس، ترجمهً باجلان فرخی در مورد اين مؤسس بزرگ آيين جين می خوانيم : "مهاويرا معاصر بودا و او نيز از طبقهً کشتريه (جنگجويان) بود (عجيب است که اين موضوع تا به حال موجب کنجکاوی در يکی بودن اصل آنان نشده است. اين بدان دليل است که ذات اصلی آنان يعنی سپيتاک زرتشت نه در هند بلکه در بلخ که چندان هم از هند دور نبوده حکومت کرده و بر نواحيی از هند نيز تسلط داشته است). پدر و مادر مهاويرا بر خلاف پدر و مادر بودا خود جين (اهورامزدا، برهما) و خدا پارشوا (ائيريامن) را نيايش می کردند.

روشن شدگی مهاويرا همانند روشن شدگی بودا بود، اما پيام آن متفاوت و بر ايستادگی در برابر ديگرکشی تاًکيد داشت. پدر و مادر مهاويرا هم از آغاز دعوت مهاويرا را پذيرفتند. تولد مهاويرا با نشانه هايی عجيب پيشگويی شد: مادر او تريساله  که پری يکَرينی نيزناميده ميشد شانزده چيز را به خواب ديد که همه گويای پسری بود که در آينده به بزرگی دست می يابد. شانزده چيزی که تريساله به خواب ديد فيلی سفيد (حيوان منسوب بودا)؛ ورزاوی سفيد؛ شيری سفيد؛ سری (سعادت) يا لکشمی (آيت)؛ گلهای خوشبوی مندره؛ ماه که جهان را با انوار سيمين خود روشن کرده بود؛ خورشيد رخشان؛ ماهی در حال جستن (نماد شادماني)؛ يک کوزه؛ درياچه ای پر از گلهای نيلوفر آبي؛ اقيانوس شير با کاخی آسماني؛ ظرفی به بلندی کوه مرو پر از گوهرههای گرانبها؛ آتشی که از کرهً قربانی مايه می گرفت؛ سريری از ياقوت و الماس؛ و شهرياری که بر زمين فرمان می راند. پيشگويان رؤيای تريساله را تفسير کردند و گفتند که امپراطوری بزرگ يا تيرتنکره ای که موجودی بر تر از خداست و روزگاری به هيأت آموزگار بر زمين بسر می برد تا روح را با دستيابی به پنج دانش آزادی بخشد، از تريساله تولد می يابد.

چندی چس از رويای تريساله خدايان کودکی نزاده را از بطن ديوننده ( الههً شادي)، يکی از همسران برهما، به بطن تريساله منتقل کردند و به زمان موعود وردمنه  (خوشبختی آور، سود رسان، سوشيانت) تولد يافت. وردمنه کودکی بسير زيبا بود که از نيروی تنی و روانی بسياری بر خوردار بود. به روزگار خردسالی خرطوم فيل مستی را گرفت و بر فيل مست نشست. در موقعيتی ديگر يکی از خدايان شجاعت او را آزمود و او را به هوا بلند کرد و موی خدا را بريد و چندان اورا زد که خود را نجات داد.

وردمنه دو روز و نيم روزه گرفت در زير درخت آشوکه (درخت رنج زدای زرتشتيان) به درون نگری روی آورد و روشن (=بودا) شد. در آن هنگام که وردمنه به درون نگری مشغول بود خدايان بر او گرد آمدند و ناظر تعمق او شدند و هم در آن دم که وردمنه به روشن شدگی دست يافت خدايان اورا از زمين برداشتند و او را در باغی بر تخت روانی بر سرير پنج پله  نشانيدند و مهاويرايش شناختند. پس مهاويرا عريان شد و همهً موی خود را بی آنکه احساس دردی بکند از بيخ بريد و به زندگی صوفيانه روی آورد" می دانيم روايات کما بيش مشابهً اينها در باره گوتمه بودا يا همان گئوماته زرتشت نيز ذکر شده است. چنانکه اشاره شد جينها پيامبران خود را تيرتنکره (يعنی فرمانروان برتر جهان يا راهنمايان خداگونه) ناميده اند که از اين ميان سه تن  که معروفترين آنها می باشند يعنی ويشابها (دانای خداگونه) نخستين تيرتنکره و پارشوا (مردنيکوی سرزمين پارس) بيستو سومين تيرتنکره و مهاويرا (بزرگ دانا)  بيست و چهارمين تيرتنکره به ترتيب جمشيد (سپيتمه، پدر زرتشت)، کورش (پدر خواندهً برديه زرتشت) و خود زرتشت (همان هوشنگ پيشدادي، بانی اديان کهن) می باشند. از اينجا به وضوح معلوم ميشود که تير تنکره های فرقهً جين همان پرذاتهای اوستا (پيشداديان شاهنامه)  و سوشيانت ها هستند که که دانيم اين نامهای سکايي/ اوستايی به معنی نخستين فرمانروايان قانونگذار و سود رسانها بوده و هردو گروه به خانواده زرتشت منسوب می باشند.

در مورد مطابقت تيرتنکره های جين ها با سوشيانتهای زرتشتی گفتنی است که نام دوتن از آنان به اسامی چندرا پرابه (بسيار درخشان) که هفتمين تيرتنکره بشمارميرود و نمينته (پروراننده نماز) بيست و دومين تيرتنکره به ترتيب با اوخشيت ارته (هوشيدربامی ، يعنی دارای قانون با شکوه و درخشان) و اوخشيت نمه  (پرورانندهً نماز) تطابق دارند. نام سومين سوشيانت يعنی استوت ارته (پيکر و مظهر قانون مقّدس) با خود نام سپنداته زرتشت (زرتشت دارندهً قانون مقّدس) يعنی همان مهاويرای جينها يعنی بيست و چهارمين تيرتنکره  مطابقت می نمايد. در آيين جاين در جوانب اين افراد باز نامهايی ذکر گرديده اند که متعلق به خود زرتشت می باشند.

از آن جمله پسر دوم ريشابها (سپيتمه، جمشيد) که با نامهای گوتمه شوارا ( سرود دان مقدس) و بهوبالی  (در کنار زندگی کننده) آمده است.در مورد وی گفته شده است که وی بعد از درگذشت پدر برای کسب تاج و تخت پدر با برادر بزرگترش که به جانشينی پدر انتخاب شده بود، برخاست ؛ ولی بعد از يک سال مبارزه بر سر تخت و تاج، زمانی که داشت بر برادرش پيروز ميشد ناگهان از عرصهً دنيای مادی و سياست روی برتافت و به يک زندگی سخت فقيرانه و صوفيانه روی آورد که سر انجام بدنش از خزه و خزندگان و حشرات و پرندگان پوشيده شد و تنش لانهً آنها گرديد. برادر فرمانروايش از اين سرنوشت وی آن قدر متأثر شد که يک مجسمه به يادبود وی ساخت که پنجاه کمان بلندی داشت و آن را حتی خدايان و ديوان پرستش و تعظيم نمودند.پيداست که نام گوتمه شوارا (سرود دان مقدس) با گوتمه بودا (سرود دان منور) ياهمان گئوماته زرتشت (سرود دان زرين تن) پيوند می دهد. از سوی ديگر نام ديگر وی يعنی بهوبالی  و نام پدرش ريشابها به وضوح يادآور همان اسطورهً ايرانی و اسلامی بُهلول عاقل ديوانه نما و هارون الرشيد می باشد که از خويشاوندان نزديک ومعاصر همديگر به شمار آمده اند. بی شک اين اسطوره در بازگشت از هند شکل اسلامی به خود گرفته است. از جانب ديگر پيداست در اسطورهً بهوبالی (شخص در کنار زندگی کننده) باشخصيت ايوب تورات و قرآن سروکار پيدا می کنيم که طبق اساطير بدن کرم زده اش را با صبر و شکيبايی بی مانندی که به صبر ايوب (يعنی بر گماشته بر آزمايشهای سخت) مشهور گشته است، به امان حشرات مخلوق خدا رها کرده بوده است که در پس پردهً اين شخصيت اساطيری باز شخص زرتشت نهفته است چه در کهن کتاب فضايل بلخ به صراحت ايوب وزير گشتاسب حاکم بلخ (يعنی شهر محل حکمرانی زرتشت ) به شمار رفته است.

ميدانيم گشتاسب (ويشتاسب) در اصل نام برادر بزرگ سپيتاک زرتشت (برديه، زريادر) بوده که در حکومت عاجل وی شريک بوده است. همانطوريکه آيين جين می گويد مهاويرا (زرتشت، بودا) امربه محدود کردن و لغو مالکيت خصوصی و مالياتها داده بود و اين اساس همان امری است که نقش آسمانی آن در مکاتب جين و بودايی و زرتشتی تعبير به کسب نيروانا (فّر) ازسوی وی گرديده است.

اين موضوع که آيينهای جين و بودايی ميگويند مهاويرا / بودا به نيروانا (فنا فی الله) دست يافت يا همان موضوع دستيابی زرتشت به فره ايزدی همان است که در نزد درويشان رسيدن به مرحله ان الحّق بيان شده است يعنی همان شعاری که گويا منصور حّلاج را بر سر دار فرستاد. گفته شده است کسب نيروانا از سوی مهاويرا در سن هفتاد و دو سالگی وی صورت گرفت و اين همان دورهً چهار ساله ای را نشان می دهد که گئوماته زرتشت (برديه) از سوی برادرخوانده اش کمبوجيه- در غياب سفرجنگی چهارسالهً  او به مصر- به نابت سلطنت وی در ايران هخامنشی برگزيده شده بوده است. و وی در اين عهد اصلاحات عميق اقتصادی و فرهنگی خود را با تقسيم اراضی و بخشش مالياتها و کوتاه نمودن دست کاهنان مردم فريب از اموال مردم انجام داده بود.اين امر که در عهد باستان برای نخستين بار تجربه ميشده است آن زمانی اتفاق افتاده که دنيای کهن ترکيبی از سيستمهای اجتماغی خشن و بيرحم عشيرتي، برده داری و فئودالی را تجربه می نموده است.

از سوی ديگر در کنار اينها درخشش و مقام شامخ نيکان مادری وی يعنی کيانيان (مادها) - که امپراطوری جبّار آشوری را برای هميشه از روی زمين محو کرده بودند- و پدر خوشنام وی جمشيد (سپيتمه، دامادو وليعهد آستياگ) که در شمال غرب فلات ايران حکومت می کرده و همچنين پرتو افشانی قهرمانيهای  پدر خواندهً وی يعنی کورش (سلمان فارسي، سليمان تورات و انجيل و قرآن)- که ضمن ربودن گنجهای پادشاهان، سياستمداری رعوف بوده، وجههً جهانی زرتشت را چند برابر می نموده اند. در مورد معنی لفظی تيرتنکرهً جينها (معلمان و راهنمايان خداگونه) و نخستين تيرتنکره  يعنی ريشابها (دانای خداگونه، جمشيد، سپيتمه) گفتنی است که در شاهنامه  فردوسی اين معنی به صورت ادعای خدايی جمشيد بازگويی شده است:

منی کرد آن شاه يزدان شناس

ز يزدان به پيچيد و شد ناسپاس

 گرانمايگان را ز لشکر به خواند

چه مايه سخن پيش ايشان براند

چنين گفت با سالخورده مهان

که جزخويشتن را ندانم جهان

هنر در جهان از من آمد پديد

چو من نامور تخت شاهی نديد

جهان را به خوبی من آراستم

چنان گشت گيتی که من خواستم

خور و خواب و آرامتان از من است

همان پوشش و کامتان ار من است

بزرگی و ديهيم شاهی مراست

که گويد که جز من کسی پادشاست

به دارو و درمان جهان گشت راست

که بيماری مرگ کس را نکاست

جز از من که برداشت مرگ از کسي

وگر بر زمين شاه باشد بسي

شما را به من هوش و جان در تن است

به من نگرود هر که آهرمن است

گر ايدون که دانيد من کردم اين

مراخواند بايد جهان آفرين

همه موبدان سر فگنده نگون

چرا کس نيارست گفتن نه چون

چو اين کرده شد فر يزدان از اوي

گسست و جهان شد پر از گفتگوي

بسيار قابل توجه است که در اساطير ده ده قورقود آذريها نام پدر عمران (اميران گرجيها، يعنی شاهزادهً بی مرگ، منظور همان گئوماته زرتشت) بگيل (يعنی خداگونه) آمده است. چنانکه گفته شد در اساطير جين علاوه بر نام ريشابها  خود عنوان تيرتنکره نيز مطابق پيشداد و سوشيانت اوستا به معنی فرمانروايان خداگونه و قانونگذار می باشد.

در اينجا گفتنی است به همان تاريخ تولد مهاويرا/ زرتشت يعنی آغاز قرن ششم پيش از ميلاد از تيرتنکره ای به نام ويکراما ارا(عزيز دوستدار شاديها) نامبرده شده است که بی شک اصل وی نيز به زرتشت (آرا، ايرج) برمی گردد. ضمناٌ روز تولد مهاويرا نيز نظير زرتشت ماه مارس است که زرتشتيها آن را با ششم فروردين مطابق دانسته اند. نا گفته نماند شاگرد و مصاحب بزرگ مهاويرا نيز گوتمه (سرود دان) ناميده شده است که بی شک اين نيز در اصل از اسامی و القاب خود وی بوده است. جالب است که نام شهر و ديار مهاويرا  يعنی بيهار (ويهار، معبد) با نام معبد نوبهار بلح به معنی دير نو يکی است، يعنی همانجايی که به زرتشت و بودا تعلق داشته است.

ثانياٌ چنانکه اشاره شد مهاويرا از نظر زمانی دقيقاٌ در همان عصری زيسته که گئوماته زرتشت زيسته است. يعنی حدود سال شش صد پيش از ميلاد تولد يافته وتا اواخر دههً هشتم همين قرن (دقيقاً سال ۵٢٢  پيش از ميلاد) زندگی نموده است. به طوری که يادآورگشتيم داستانهای دوران طفوليت و نوجوانی مهاويرا نيز همانند آنهايی هستند که به زرتشت / بودا نسبت داده شده اند. القاب مهاويرا يعنی جانما (بزرگ دانا) ، کالياناک (شخص نيکوی زمانه، امام زمان) و واردهامان (خوشبختی آور، سودرسان، سوشيانت) و همچنين نام پدر وی سيدهارتا (به هدف رسيده) به نحوی بارز و مشخص به زرتشت و بودا نيز منتسب می باشند. نا گفته نماند نام سوشيانت  (سود رسان، عزرای تورات) در اصل به خود زرتشت تعلق داشته است. 

بنابراين در هند پارسيان سپيتاک زرتشت را تحت همين القاب زرتشت و سوشيانت و مسيحيان و مسلمانان تحت اسامی زکريا (سرود دان)، يافث (بزرگ تن)، يوبال (سرود دان)، ملاکی (پيامبر)، عزرا (سود رسان، مدد رسان)، ايوب (برگماشته بر آزمايشات سخت) و صالح (نيکوکار) و لقمان (دانای درشت اندام) و جينها و بودائيان تحت اسامی مهاويرا (بزرگ دانا)و بودا(منّور) به عنوان پيامبران جداگانه می شناسند و تصور هم نمی کنند که همهً اينها فرد تاريخی واحدی می باشند.

خود ايرانيان نيز نامهای مختلف زرتشت را از هم باز نمی شناسند. نامهای ايرانی وی که در منابع زرتشتی و يونانی و رومی از اين قرار می باشند: سپيتاک (فرد سفيد و نوراني)، سپنداته (مخلوق مفدس)، زريادر( زرير، دارندهً تن زرين)، گئوماته (دانای سرودهای ديني) ، زراتوشترا (دارندهً کالبد زرين)، پاتی زيت (نگهبان سرودهای ديني) اوستانس (دانای اوراد ديني)، سمرديس (به اندازهً سه تن)، تنائوکسار (دارای تن باشکوه) و  برديه که به معنی تنومند است.. اصل زرتشت( به قول خرمدينان شروين يعنی شاهزاده) بنا به گفتهً ابومنصور بغدادی از طرف مادر از پادشاهان کيانی ايران (مادها) و از سوی پدر از ديار زنج (سرزمين قبايل مادر سالاری سرمت يعنی مادرسالار) بوده که اسلاف صربوکرواتها بوه اند، از آنجاييکه در ميان نياکان زرتشت نام دوراسرو (صرب دوردست) ديده ميشود، لذا می توان ادعا نمود که پدر وی در اصل از بوسنيها (يعنی صربهای کناري) بوده است. پس بی جهت نيست که اوستا پدر زرتشت را تحت اسامی سپيتمه (سفيد رخسار)، هوم (دانای نيک) و جمشيد (همزاد درخشان)  زيبا و دارندهً جشمان درخشان معرفی می نمايد. گفتنی است منابع ارمنی پسر و خورشيدچهر (تيگران، آرش) را صراحتاً بور و درشت اندام و زيبا معرفی مينمايند.

معهذا چنانکه گفته شد تنها چهرهً درشت و نورانی زرتشت نبوده که وی را مشهور جهانيان ساخته است، چه در پس پردهً اين چهره زيبا و درشت اندام نخستين تقسيم اراضی کنندهً جهان و بخشندهً خراج و ماليات گزاف ملل تحت سلطه امپراطوری هخامنشی و ممانعت کنندهً تعّدی کاهنان به حقوق مردم و تعاليم اخلاقی و فلسفی والای وی نهفته بوده است.

در رابطه با ارتباط زرتشت با هند گفتنی است  طبق خبر کتسياس طبيب و مورخ دربار پادشاهان ميانی هخامنشی در ميان لشکريان امرايوس پادشاه سکائيان پارسی دربيکی (زرتشت فرمانروای دريها/ تاجيکان) فيلها و سواران هندی وجود داشته اند و اين به وضوح حاکی از آن است که وی شمالغربی هندوستان را تحت نفوذ و سلطهً خويش داشته است نامهای آمرايوس و آمرگوس (بی مرگ) که در تاريخ پرسيکای کتسياس به جای زرتشت می باشند در نزد آذريها و گرجيان با لفظ مشابهه عمران و اميران (يعنی زرتشت شاهزاده) جايگزين شده اند.

به هر حال حماسه آفرينی پادشاهان ماد در نبرد با امپراطوری قدرتمند و ترسناک آشور که ملل همجوار دور و نزديک خود را به صلابه و بردگی ميکشيده ، سرانجام نابودی ابدی آشور توسط آنها و متعاقب آن سياست مسالمت آميز کورش (پدر خواندهً برديه زرتشت) و در پی آنها سياست عدالت اجتماعی گئوماته زرتشت- که هرودوت بدان سبب از محبوبيت بی نظير وی در آسيا سخن گفته است-  و انتساب وی هم به خاندان پادشاهی ماد وهم به پسرخواندگی و دامادی کورش هخامنشی شور و شعف فراوانی را در ميان مردم دنيا  بر انگيخته بوده است که اين وقايع به خصوص در تورات و اوستا و شاهنامه متجلی گشته است از آن جمله در تورات کتاب ناحوم نبی در بارهً ويرانی کامل شهر نينوا پايتخت آشور توسط جد مادری دوم گئوماته زرتشت يعنی کی آخسار (کيخسرو، هووخشتره) شادی و مسّرت خويش را چنين نشان می دهد:" خداوند در مورد تو امر فرموده است که بار ديگر ذريتی به نام تو نخواهد بود و از خانهً تو بتهای تراشيده و اصنام ريخته شده را منقطع خواهم نمود وقبر تو را خواهم ساخت زيرا خوار شده اي. اينک بر کوهها پايهای مبشر که صلح و سلامت را ندا می کنند...." اين وقايع د ر عهدی اتفاق افتاده که دوران شکوفايی کتابت خصوصاٌ کتابت تاريخ و اساطير بوده است. حماسه آفرينی مادها و کورش هخامنشی و گئوماته زرتشت ايران مادی و پارسی آن زمان را به عنوان بزرگترين قدرتمندترين امپراطوری دنيا در مرکز توجه جهانيان قرار داده بوده است.

به همين سبب  است که اساطير ايرانی در هند اساس اساطير حماسی هند و در آذربايجانهای شمال و جنوب ارس اساس اساطيرده ده قورقود و کوراوغلو و در نزد ارامنه پايهً بيشترحماسه های آنان و در يهود اساس بيشتر اساطير توراتی گشته است. به بيان ساده ايرانيان اسطوره آفرينان جهانيان و سازندهً اساس اديان بزرگ جهانی بوده اند. و نيز با توجه به نام نيک زرتشت در غالب اديان بزرگ و کوچک دنيا بايد اعلام کرد که دنيا فقط يک دين بزرگ مشترک دارد و آن همانا دين زرتشتي/ بودايی است که گفتيم پديد آورندهً آن تحت نامهای بودا، مهاويرا، زرتشت، ايوب، ملاکي، زکريا ،عزرا، صالح و لقمان شهرهً جهانيان است.

سر انجام در اين جا همان طوريکه وعده داده شده بود مقالهًً دلايل يکی بودن زرتشت و بودا را- که پيش از موضوع کشف حلقه واسط آنها  يعنی مهاويرا ننظيم شده بود- ضميمهً اين مقاله می نماييم

گئوتمه بودا همان گئوماته زرتشت بوده است:

چنان که ديديم بنا به خبر يونانيان باستان از جمله هرودوت و پورفيريوس، گئوماته زرتشت در قرن ششم پيش از ميلاد -  که به قرن تشکيل اديان باستانی معروف است - شهرهً آفاق بوده است. به ويژه مردم آسيا وی را بسيار دوست داشته و او را می پرستيده اند.

بنابراين، در اينجا اين سؤال منطقی پيش می آيد که بپرسيم که مردمان سمت آسيای ميانه و هندوستان و چين وی را تحت چه نام و نشانی می شناخته اند؛ خصوصاٌ با علم بر اين که وی مّدتی در آن سمت و سوی ، در باختر (بلخ) سکونت داشته و در آنجا هم رهبر سياسی و هم رهبر دينی بوده است. همانجا که بعداٌ مرکز اصلی بودائيگری شده بود و معبد معروف نوبهار بلخ در آن قرار گرفته بوده است؛ همان معبد بودايي- زرتشتی که نظامی در اسکندر نامهً خود در مورد آن چنين سروده است:

به بلخ آمد و آذر زردهشت

به طوفان شمشير چون آب کشت

بهار دل افروز در بلخ  بود

کز  و تازه گل را دهن تلخ بود

پری پيکرانی در او چون بهار

 صمنخانه هايی   چو خّرم بهار

شواهد و دلايل لغوی و تاريخی روشنی معلوم می دارند که خود گئوتمه بودای تاريخی کسی جز گئوماته زرتشت نبوده است که بعداٌ آيينهايشان در شرق و غرب فلات ايران به صورت دو مکتب جداگانه ای درآمده و درهر دو حالت آن از فلات ايران به تبعيد رفته و در شکل بودايی آن در شرق آسيا شکوفا شده است.

در ای جا دلايل خود را در باب يکی بودن بودا و زرتشت به اختصار ارائه ميدهيم:

١- بودا به معنی منّور و روشن است و اسم اصلی زرتشت يعنی سپيتاک نيز به معنی سفيد و روشن می باشد. افزون بر اين لقب مهّم ايشان يعنی گئوتمه (داناي"گاتها"، يعنی دانای سرودهای ديني) و گئوماته (دانای سرودهای ديني) يا همان پاتی زيت (نگهبان سرودهای ديني) هم يکسان است. می دانيم که گاتها (گاثاها) از سوی ديگر سرودهای دينی خود زرتشت به شمار می آيند.

٢- نام والدين بودا يعنی سود دهودانا (مخلوق دانا و پاک تن) و مهامايا (دانای بزرگ) به وضوح با اسامی والدين زرتشت يعنی سپيتمه ( دانای سفيد رخسار) و آميتی دا (ماندانا، دانای خانه) مطابقت دارد.

٣- هر دو در قرن ششم پيش از ميلاد در سمت شمال هندوستان و شرق فلات ايران فعاليت روحاني- سياسی داشته ومعبودشان يعنی برهما (خالق دانا) و اهورمزدا (سرور دانا) اسامی يکسانی داشته اند.

۴-  مطابق اخبار منابع بودايی و ايرانی شهر زادگاهی اين هردو رهبردينی در محل تجمع جنگجويان قرار داشته که در نزديکی آن کوه مرتفع و پربرفي(= هيماليا، سهند) واقع شده بود. منظور از هيماليا يعنی کوه پر برف در اينجا همان کوه سهند آذربايجان است.

۵- محّل فعاليت سياسی و فرهنگی گئوتمه بودا با قبيلهً سکيا و شهر کاپيلاويستو (خاک سرخ) پيوسته است؛ متقابلاٌ مطابق منابع کهن يونانی و ايرانی ناحيه ساتراپی گئوماته زرتشت ، سرزمين سکاييان دربيکی (سکاييان برگ هئومه، دريها) و شهر سوروگانه (شبورگان، يعنی جايگاه سرخ رنگ) در نزديکی بلخ(سمت غرب آن)  و خود بلخ (= محل تقسيم آبها) بود ه است.  افزون بر اين می دانيم رودی به نام سرخاب در سمت شرق شهر بلخ جاری است.

۶- محّل مدفن بودا يعنی کوسينا گارا (کوهستان مردم نيک بخت) به وضوح يادآور محّل دخمهً گئوماته زرتشت يعنی سيکايا اواوتي( يعنی آبادی خوشبختي، روستای سکاوند شهرستان نهاوند باختران) در ناحيهً کاسيان باستانی و مادهای سگارتي(سنگ کن) می باشد. قابل تذکر است که نام کاسيان (اسلاف لران) به صورت کوسيان نيز ذکر گرديده است: ترجمهً نام کاسيان در نام لران بختياری و نام شاهنامه ای ارمائيل (يعنی مردم آسوده) برجای مانده است.

۷- فرقهً بودايی ماهايانای ژاپنی ها گئوتمه بودا را نظير گئوماته زرتشت دارای افکار و آمال سوسياليستی معرفی می نمايد. افزون بر اين که اين هردو تعليمات اخلاقی اساسی خود را بر روی سه اصل پندارنيک ، گفتارنيک و کردارنيک بنياد نهاده اند. علاوه براين که هردو مخالف ايجاد معابدخرافه پرستی و مردم فريبی بوده اند. گفتنی است که بودا برای طبقهً برهمنان يک بيگانه محسوب می شد. معهذا گئوماته زرتشت تحت نام گئوتمهً ديگری نزد برهمنان بومی شده است. چون گئوتمه نامی که به عنوان سرايندهً قسمتی از وداها معرفی شده بايد همان گئوماته زرتشت باشد چه عنوان مناسب فرمانروايی خانوادگی وی يعنی راهوگنه (کشندهً راهزن) و همچنين لقبش يعنی انگيراس(فرد باشکوه و تنومند) به وضوح يادآور لقب گئوماته زرتشت بلند قامت يعنی تنائوکسار (يعنی دارای تن بزرگ) است.

سرودهای ودايی وی از جمله درباب آگنی (آذر، ايزد آتش) و برهما ( اهورامزدا، در مقام ايزد دانايی و آتش) می باشد. تحت اين نام و القاب وی در رزمنامهً بزرگ هندوان يعنی مهابهاراته نيز ياد شده است ناگفته نماند گئوتمه بودا در اساطير به هيئت برهمنی جوان به نام َمگه (مغ) پديدار ميشود  که اين به وضوح تعلق وی را به طبقهً روحانيان ماد يعنی مغان آشکار ميگرداند.

٨- سرانجام گفتنی است دوست وخويشاوند و نخستين حّواری بودا يعنی آناندا (ناندا, دانا به طرق مختلف) و زنش يشودهارا (دارندهً پاکي) به ترتيب مطابق با همان مديوماه (دانای شايسته) پسر عم و نخستين مريد زرتشت و هووی (نيک نژاد) زن زرتشت می باشند. در خبرمولوی که زادهً بلخ بود زرتشت - بودا تحت عنوان صوفی فرزانه ای به نام ابراهيم ادهم (يعنی ابراهيم بور) ظاهر گرديده است. ابراهيم خليل(کاووس) درواقع نام جدّ جدّ مادرزرتشت بوده است.

 ۹- نام پسربودا يعنی راهوله (= روی هوره) با نام خورشيدچهر پسر زرتشت مترادف است.

------------------------

زرتشت در اساطير و اعتقادات صوفيان

• در مورد علل محبوبيت  بی نظير جهانی زرتشت در قرون و اعصار متمادی که سرانجام اساطير وی به صوفيان اسلامی رسيده است می توان اشاره کرد: وی نخستين قانونگذار سياسی و روحانی بوده که اقدام به آزادی برده ها و رعايا وتقسيم اراضی بزرگ مالکان نموده است.

در مورد علل محبوبيت  بی نظير جهانی زرتشت در قرون و اعصار متمادی که سرانجام اساطير وی به صوفيان اسلامی رسيده است می توان به دلايل زير اشاره کرد: وی نخستين قانونگذار سياسی و روحانی بوده که اقدام به آزادی برده ها و رعايا وتقسيم اراضی بزرگ مالکان نموده است. محمد جواد مشکور در کتاب خود خلاصهً اديان در تاريخ دينهای بزرگ در حالی که از صور مختلف نام زرتشت از جمله گئوماته و زمان وی اطلاع دقيقی نداشته در اين باب چنين آورده است: " بر خلاف هخامنشيان ظاهراٌ مادها پيش از ايشان طرفدار دين زرتشت به شمار می رفتند و هنوز دين زرتشت در اين سرزمين ايرانگير نشده بود. از اين جهت در زمان کمبوجيه (۵٢۹- ۵٢٢ ق.م) پسر کورش مغی زردشتی که گئوماته (۵٢٢ ق.م) نام داشت برای ترويج دين زردشتی قيام کرد و بتکده ها را ويران ساخت و به جای آن آتشده بنا کرد و بردگان را آزاد و زمين های بزرگ را بين کشاورزان تقسيم کرد و مورد قبول طبقات مستمند و محروم اجتماع گرديد به طوريکه پس از کشته شدنش به دست داريوش اول همه ايرانيها و مردم آسيا جز پارسيها که خاندان هخامنشی بودند بر مظلوميت و حقانيت او می گريستند. مدت حکومت سرتاسری رسمی او هفت ماه بود." درجای ديگر دراين باب بيشتر توضيح داده است: " هرودوت پدر تاريخ (۴٨٢- ۴٢۴ ق.م)مورخ مشهور يونانی می نويسد که گئوماته در پی بهبود وضع عامهً مردم بوده است. ولی داريوش در سنگ نبشتهً خود در بيستون از روی غرض و دشمنی که با وی داشت، او را به باد ناسزا و دشنام گرفته و منکر همه اصلاحات او شده است. داريوش در آن کتيبه می نويسد: که وی چراگاهها و گله ها و برده ها و خانه هايی را که گئوماته از مردم و لشکريان گرفته بود به ايشان پس داد.بايد دانست که گئوماته اين زمينها را و گله ها وخانه ها را برای خود نگرفته بود، آنها را از توانگران ستانده بود تا بين فقرا و مستمندان تقسيم کند.آزاد کردن بردگان به دست گئوماته نشان می دهد که اصلاحات او جنبه های عميق اجتماعی داشته است. وی اراضی و خانه ها و گله های زايد را از اشراف و بزرگان بگرفت وميان مردم بی زمين و خانه و بی رمه تقسيم کرد. گئوماته می خواست با ضعيف کردن زمينداران بزرگ، طبقهً کشاورزان واقعی را تقويت کند.و پس از اين اصلاحات در ميان عامهً مردم محبوبيت و پيروان بسياری پيدا کرد. بنابراين گئوماته با اين اصلاحات پبشرو مزدک بامدادان بود يعنی بالغ بر هزار سال (يک عهد سوشيانتي) پيش از اين واقعه قيام کرد و برآن شد که اموال مالکان بزرگ و اشراف را بگيرد و بين عامهً مردم تقسيم کند." محمد جواد مشکور در اين مبحث سر انجام به يک معضل عظيم جامعه ايرانی ازآغاز عهد ساسانی به بعد  اشاره نموده و از قول فردوسی می آورد:

چنان دين و دولت به يکديگرند

تو گويی که از بن زيک مادرند

چو دين را بود پادشه پاسبان

تو اين هردو را جز برادر مخوان"

نا گفته نماند نه تنها محمد جواد مشکور به طور کلی تمامی محققين تاريخ ايران باستان تا به حال متوجه يکی بودن گئوماته با گوتمه بودا و مهاويرا و زرتشت سپيتمان نشده اند. از علل مهم ديگر محبوبيت جهانی زرتشت تعلق وی به سه خاندان وجيه المله کيانی (فرمانروايان ماد که ابر قدرت ستمگر آشور را بر انداختند) و پيشدادی (خاندان سپيتمه جم داماد و وليعهد آستياگ که جهانگشای و غارتگر ملل خاورميانه يعنی ماديای اسکيتي= افراسياب را دستگير کرده و تحويل کياخسار فرمانروای ماد داده بودند) و هخامنشی شاخهً کورش که در مقام پدر خواندهً برديه زرتشت بوده و به نوبهً حکومت برده داری و ستمگر بابل را بر انداخته بود. اين محبوبيت با کشته شدن وی به دست داريوش (جاماسب، يعنی مغ کش) ازبين نرفت چه  سر انجام همين داريوش مجبور گرديد که بنا به مصالح سياسی با دختر گئوماته زرتشت به نام پارميس (پر عهدو پيمان) که همان پوروچيستای اوستا (پردانش) است ازدواج نمايد وبا پسر وی به نام تيگران (خورشيد چهر) فرمانروای ارمنستان مصالحه کند. علت سوم محبوبيت زرتشت را بايد در شخصيت علمی و اخلاقی خود اين متفکر بزرگ و درشت اندام و مو بور جستجو کرد چه فيلسوف و عالم يونانی بزرگ معاصرش يعنی فيثاغورث که با وی ملاقات نموده به صراحت به وسعت نظر و دانايی وی صّحه گذاشته است و ديوخری کوستوم از مورخين کهن آسيای صغير  در مورد شخصيت وی به طور خلاصه می گويد :"زرتشت عاشق دانش و عدالت بود"

حال با اين تفاصيل ببينيم که زرتشت در اساطير کهن اسلامی ، خصوصآٌ در اساطير صوفيان اسلامی چگونه نمودار گشته است: نگارنده که در سالهای اخير به تدريج تآثيرات عميق مستقيم و غير مستقيم زرتشت را بر اسلام دريافته تا کنون نزد صوفيان اسلامی به هفت صورت مختلف نامهای وی که هر کدام متعلق به افراد جداگانه ای پنداشته شده اند، برخورد نموده است و اين در حالی است که در اين فهرست نامهای قرانی زرتشت را که مأخوذ از تورات می باشند يعنی ايوب، صالح (سلا، شالح)، هامان (وزير فرعون[ کمبوجيه فاتح مصر]) زکريا ، يحيی و همچنين نامهای ملاکي، يوبال و يافث را که القاب  خاص توراتی برديه زرتشت بوده اند به حساب نياوريم: اين هفت هيئت اسلامی و صوفی نامها و القاب زرتشت از اين قرار می باشند:

١- هُدهُد دربار سليمان (کورش): می دانيم در قرآن هود  (سرود خوان) نامی بر سپيتمه جم و پسرش زرتشت می باشد بنا براين صورت اصلی هدهد بايد هود هود يعنی هود فرزند هود بوده باشد.در قرآن آمده قوم عاد (مردم انجمنی يعنی همان مغان) توسط توفان از پای در آمدند که اشاره به همان موضوع توفان کولاک برف عهد جمشيد دراوستا است و اين هم به نوبهً خود بيانگر سرزمين خاستگاهی سردسيری خانواده جمشيد در اطراف مصب رود ولگا است چه طبق اخبار خرم دينان و زرتشتيان  خاستگاه  سپيتمه جمشيد قبيله مادرسالار سرمتهای آنتايی (بوسنيها) بوده است که تا پيش اوايل قرن سوم پيش از ميلاد در اطراف مصب رود ولگا سکونت داشته اند. خود  قوم سپيتاک زرتشت (صالح قرآن) پسر سپيتمه جم (هود) در قرآن ثمود ( به عبری يعنی معدوم) آمده وگفته شده که آنها توسط صيحهً بلند آسمانی (مِگافوني) از پای در آمدند که در اصل بايد مَگا فونی يونانيها مراد باشد که به معنی کشتار مغان است. طبق اخبار هرودوت و کتسياس و مندرجات تورات مغ کشی درجريان قيام داريوش برعليه گئوماته زرتشت (هامان) صورت گرفته است. اصطلاح صيحهً آسمانی را قرآن را می توان گواه برآن دانست که نام هود به عربی سرود بلند خواننده درک می شده است نه از ريشهً هدايت، چنانکه برخی ها تصور نموده اند.نام قرآنی و انجيلی و توراتی زکريا (سرود دان با حافظه) که

  هم نامی بر سپيتمه جم  و هم نامی بر پسر او سپيتاک زرتشت می باشد گواه  درستی اين نطر است. جالب است که زکريا در مقام پدر زرتشت دراساطير توراتی و قرآنی فرزند برخيا (مرد دوردست يا قربانی شده) ذکر گرديده است که اين يکی خود به جای ويونگهونت اوستا (يعنی درخشان دور دست) و دوراسرو کتب پهلوی (يعنی صرب دوردست، بوسنيايي) می باشد. بدين ترتيب از هُدهُد يعنی هود پسر هود که در اساطير صوفيان به شکل پرنده هُدهُد (طيقوربايزيد تذکرة اوليای عطّار) وزير دربار سليمان (کورش) اراده شده  همان گئوماته زرتشت (برديه پسر خوانده کورش) مراد می باشد. نام هدهد در قرآن ذکر نشده و به جای آن از صالح وايوب و هامان و زکريا و يحيی ياد گرديده است که اساميی بر زرتشت بوده اند.می دانيم که قرآن از شتر مقدس صالح صحبت می دارد که توسط قومش ثمود پی می گردد و باعث برانگيخته شدن خشم خدا بر قوم ثمود ميشود. اين بی ترديد اشاره به خود نام زرتوشترا (زرتشت) می باشد که در زمان ما نيز ايران شناسان آن را دارندهً شتر زرين معنی می نمايند؛ اما در اصل چنانکه از القاب  معروف ديگر وی يعنی زريادر (دارنده تن زرين) و زرير (زئيری وئيری يعنی زرين مو) بر می آيد آن در اصل به معانی دارندهً تن زرين و شهريار زرين بوده است.

٢- آصف بن برخيا (يعنی فرد برگزيده پسر مرد قربانی شده يا دور دست) که وزير سليمان و معاصر گشتاسب و از اوصياء پيغمبران و مشعلداران هدايت به شمار رفته باز منظور زرتشت است. مراد از برخيا يعنی فرد قربانی شده بايد همان سپيتمه جمشيد (زکريای پدر) باشد که کورش (سپيتوره) وی را به قتل رسانده بود که تا اين داماد و وليعهد وارث تاج وتخت آستياگ را از سر راه خويش بر داشته باشد. معهذا کورش در اين راه بنا به مصالح سياسی اقدام تاريخی بی سابقه ای نموده زن سپيتمه يعنی آمی تيدا دختر آستياگ را به دربار آورده و پسران وی سپيتاک زرتشت (برديه) و مگابرن (ويشتاسب کياني، ثری ميثونت اوستا) را به برادر خواندگی و پسر خواندگی خويش قبول نموده و حکومت نواحی دربيکان (دريها) در سمت بلخ و گرگان را به ايشان واگذار نموده بود . ظاهراٌ ازدواج دخترش آتوسا (توپل) با سپتاک زرتشت (برديه) قبل ازاين وقايع صورت گرفته بوده است. واز اين جاست که برديه (تنومند) يا همان گئوماته زرتشت به عنوان پسر واقعی کورش به شمار آمده است.

٣- بلعم (مرد درشت اندام) ابن باعورا(زرين): چنانکه از معانی نامهای وی  و پدرش بر می آيد در اين جا نيز همان  برديه زرتشت (تنومند زرين اندام) و پدرش سپيتمه جم (موبد بزرگ سفيد و روشن) اراده شده اند. می دانيم که در اوستا پدر زرتشت تحت نام جمشيد (موبد درخشان) و هوم زيبا دارندهً چشمان درخشان معرفی شده است و خود زرتشت  در اسامی و اقاب مهمش يعنی برديه، تنائوکسار، زابراتاس، لقمان و نام توراتی يافث به معنی فرد تنومند می باشد. در روايات اسلامی اسطورهً جالبی راجع به وی بيان شده که به سبب مضمون مطالب تاريخی آن ، آن را در اينجا ذکر می کنيم : " بلعم بن باعورا مردی زاهد و پارسا بود که مدت دويست سال خدای را عبادت می کرد و در عهد حضرت موسی زيست. در اثر عبادت کارش به جايی رسيد که چون سر بلند می کرد از صفای باطن تا عرش و کرسی را می ديد و دعای اين مرد مستجاب بود. مردم که از ظهور موسی آگاه شدند. بيمی در دل فراعنه افتاد. پادشاه اردن ارجنابا با اميران خود نزد بلعم بن باعورا آمد گفتند دعا کن خدا شر موسی را از سر ما بر طرف سازد. بلعم گفت وجود پيغمبران لطف است و قدم آن ها مبارک و من هرگز چنين دعايی نکنم از بلعم مأيوس شدند و فکری نمودند مقداری پول و جواهر نزد او بردند و گفتند از شوهر او به خواهد که دعا کند موسی مزاحم کار اين پادشاه در اين سرزمين نگردد. زن قبول کرد نزد شوهر سعی کرد که دعاکند بلعم گفت ای زن در حق پيغمبران دعا نتوان کرد. ناپسند است. زن آستين او بگرفت و سخت تأکيد و اصرار کرد که دعا کند موسی مزاحم اين پادشاه نشود. بلعم که به زن زيبای خود علاقه داشت و از او فرزندانی داشت ناچار قبول کرد به صومعه رفت آن جا رسيد شيری ديد که قصد وی کرد. بر گشت به زن خود گفت ترک اين کارکن، تا دعا نکنم. زن گفت ممکن نيست زيرا قوم موسی مارا هلاک کنند. بلعم گفت هر که به خدا ايمان آورد هلاک نميشود.زن اصرار و او انکار کرد تا کاربه جايی رسيد که گفت يا مرا طلاق بده يا دعا کن بلعم در ماند. برخاست باز رو به صومعه نهاد و آن جا ماری ديد که روی به وی آورد باز گرديد به زن جريان را گفت. تا بار سوم از فشار زن سر به سجده نهاد. گفت ای خدای عالم، موسی و قوم اورا آن جا بدار و شر ايشان را از ما بداردعای او اجابت شد. موسی  و قومش تا چهل روز درتيه بماندند و زندانی شدند. قوم موسی هرچه راه می رفتند شب می ديدند سر جای اول هستند به حضرت موسی شکايت کردند. فرمود مناجات می کنم." در اين جا  موسی (به معنی ايزد عهدو پيمان يا خورشيد گردنده) بايد کمبوجيه فاتح مصر اراده شده باشد که به سوی حبشه لشکر کشيده و سربازانش در آن ديار سرگردان شده اند و هم زمان اين واقعه است که گئوماته زرتشت (برديه)، نائب السلطنهً کمبوجيه در ايران و برادرخوانده اش بر اساس شايعات مرگ کمبوجيه در سوی مصر و حبشه حکومت خويش را بر امپراطوری هخامنشی را رسمی اعلام می دارد و آن را با برنامهً اصلاحات اقتصادی و اجتماعی و قرهنگی  بی نظير خويش  همراه می سازد و همين اصلاحات اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی  عميق وی بوده که اورا در قلب مردم آن عصر و اعصار بعدی جای داده است. در اين اسطوره به خيانت زن وی فايديمه نيز که منجر به قتل او توسط داريوش و شش تن پارسی همدست وی شده، اشاره شده است. احتمال هم وجود دارد منظور از زن محبوب وی آتوسا  دختر کورش باشد که شايع بوده از کمبوجيه سخت رنجيده بود. در اين رابطه نام مصر هم مطرح است که در باب آن گفتنی است: مسلّم به نظر می رسد آن از نام ميثره يعنی ايزد قبيله ای فرمانروايان هيکسوس (حاکمان بيگانه) با پادشاهان شبان که ازاوايل قرن هيجدهم تا اواسط قرن شانزدهم مصر را تصرف کرده بودند بر گرفته شده باشد؛ چه ميتانيانی که در رأس اين اتحاديه که ترکيبی از اقوام ميتاني، هوري، آموری و ماری بوده، قرار داشته اند، از آريائيان ميترا پرست بوده اند و خود نام قوم ايشان از کلمهً اوستايی و سانسکريتی ميثه (موسي، ريشهً نام ميثره) اخذ شده است که به معنی قوم ايزد گردنده عهد و پيمان (خورشيد) بوده است. محبوبيت اين خدای آريائيان ميتانی در مصر به گونه ای بوده که خود مصريها نيز بعد از ورود هيکسوسها به مصر به پرستش اين خدا پرداخته و نامهای خويش را بدان مسما ساخته اند، از جمله اهموسه (برادر موسه) که هيکسوسهای تحت رهبری کاموسه (روح موسه، موسی تاريخی تورات) را به سوی فلسطين پس رانده است. اين همان واقعه ای است که دذر تورات به خروج يهوديان(در اصل هيکسوسها)  از مصر تعبير شده است. داريوش نام مصر مودرايا آورده که می توان آن را به پارسی سرزمين دريای روان (رود نيل) معنی نمود.

۴- بهلول عاقل ديوانه نما که در اساطير شيعيان  با هارون الرشيد و جعفر صادق مربوط گرديده، در اصل يک نام زرتشت/ بودا/ مهاويرا در نزد فرقهً جين هندوها بوده است. که در اصل اين نام به صورت بهوبالی يعنی در کنار زندگی کننده بوده است. به نظر می رسد اين نام در واقع اشاره به سرزمين دور دست مکان فرمانروايی وی در بلخ بوده که نسبت به سرزمين زادگاهيش ماد کوچک (آذربايجان) و همچنين ماد بزرگ و پارس دور افتاده بوده است. جالب است که فرقهً جين تحت نام مهاويرا آن آموزش گئوماته زرتشت را که معابد را محل مردم فريبی می دانسته و وجود آنهارا نمی پسنديده، فراموش نکرده اند و از خود هيچگونه معبدی ندارند. نام هارون الرشيد دراسطورهً اسلامی بهلول جايگزين نام پدر بهوبالی يعنی ريشابها (موبد درخشان) نخستين تيرتنکره يعنی نخستين معلم وقانونگذار به شمار رفته است. و اين همان است که نزد ايرانيان بيشتر تحت نام جمشيد يعنی موبد درخشان آمده و از شمار پادشاهان پيشدادی يعنی نخستين قانونکذاران به شمار آمده است. از اينجا معلوم ميشود در واقع نخستين پادشاه پيشدادی همان سپيتمه جمشيد بوده است و هوشنگ (هوشيار) دومين پادشاه پيشدادی است و از وی خود همان گئوماته زرتشت مراد بوده است. و از سومين آنان يعنی تهمورث يا تخموروپهً اوستا (پهلوان ببر و پلنگ مانند) همان تيگران (به معنی پلنگ درنده يا تير انداز) يا همان آرش کمانگير (در واقع يعنی تير اندازسرزمين عقاب[ارمنستان]) بوده که در اوستا و کتب پهلوی همچنين با نام خورشيد چهر معرفی شده ، پسر کوچک زرتشت بوده و در ارمنستان حکومت کرده و با  سپاهيان داريوش نبرد نموده است.

گفتنی است سه شعار معروف زرتشتي/ بودايی پندار نيک، گفتار نيک و کردار نيک در نزد جينا (مرد پيروز، منظور مهاويرا) چنين ذکر شده است. " وصول به نيروانا بسته به سه چيز است: ايمان درست، معرفت درست و رفتار درست". ۵- لقمان که به لغت افغانی و ايرانی به معنی دانای درشت اندام است. اين نام بی شک لقبی بر خود زابراتاس (درشت اندام) يا همان گئوماته زرتشت بوده است. می دانيم که زرتشت از سويی لقب دانا را در عناوين هوشنگ (هوشيار) و هامان (دانای نيکوکار) به همراه داشته و از جانب ديگر لقب درشت اندام را در القابش برديه، زابراتاس، تنائوکسار که جملگی به معنی بزرگ تن می باشند. گفتنی است زرتشت جينها يعنی مهاويرا  معنی دوپهلوی دانای بزرگ و پهلوان بزرگ را يکجا با هم دارد.محققان هندوايرانی که منشأ و خاستگاه بودا و مهاويرا و زرتشت و  زابراتاس (لقمان) را پيدا نکرده اند اين سوال را پيش کشيده اند که آيا ملاقاتی بين اين چهار نفر که در واقع فرد واحدی بوده اند صورت گرفته است  يا نه.

سرانجام می رسيم به دونام مهم زرتشت که صوفيان اسلامی آنان را به خود تخصيص داده اند يعنی ابراهيم ادهم و بايزيد بسطامي:

۶-  ابراهيم ادهم (يعنی ابراهيم بور)  که به طور خلاصه بايد گفت داستان  زندگی اش  کاملاٌ نشانگر  زندگی همان شاهزاده بودا(زرتشت شرق فلات ايران) است. علاوه بر اينکه زادگاه وی يعنی بلخ نيز همان شهر محل حکمرانی طولانی زرتشت می باشد.دراين رابطه نام بايزيد را در معنی همراه يزَت (ايزد) می توان با لقب خليل ابراهيم (زرتشت) که به معنی دوست صميمی خداست، برابر نهاد.

۷- بايزيد بسطامی ملقب به سلطان العارفين نيز که صوفيان  آن را مرشد بزرگ خويش دانسته اند وخود را سالک راه به شمار آورده اند در اصل خود همان زرتشت است؛ گرچه شيعيان ايرانی وی را نيز نظير بهلول شاگرد جعفر صادق معرفی نموده اند.نگارنده وقتی به راز اين نام پی برد که در شمار بيست امشاسپند مذکور در کتاب پهلوی بندهش چشمش به نام ردُ بَرزيد (يعنی سرور بلند قامت) برخورد نمود. با اندکی تجسس برايم مسلم گرديد که نام بايزيد يا بيازيد و بيازيت ترکان از تحريف جزء دوم اين نام يعنی بَرزيد  برخاسته است: چنانکه اشاره کرديم برديه زرتشت معروف به تنومندی و بلندی سه مرد توصيف می شده و از اين جهت  هم هست که هرودوت نام وی را سمرديس آورده است. لقب بسطام وی نيز در رابطه با القاب زرتشت است چه آن علی القاعده ريشه در کلمهً اوستايی ويستهم  يعنی دارای نيروی گسترده دارد که مطابق معنی لفظی يک ازالقاب توراتی وی يعنی يافث  و همجنين نام جينی وی يعنی مهاويرا است.خود نام دو قصبه ای را که در ايران به نام بسطام (ويست خم)  ناميده شده اند  می توان به معنی جايگاه دارای آتشکدهً گسترده معنی  نمود. به نظر می رسد نام قم  (کمندان) نيز از اين ريشه بوده و به معنی جايگاه دارای آتشکده باشد .گرچه برای بايزيد بسطاميی مفروضی در بسطام قبری پيداکرده اند و سلطان محمد خدابنده هم برای آن در جوارش گنبدی برآورده است ولی اين قبر را بايد از نوع مزار خليفه/ امام علی (در واقع آلوو در اينجا يعنی آتشکدهً ونابک) در مزار شريف شمرد. از گفته های مهمی که به بايزيد منسوب است اين دو معروف است: "چنان نمای که هستی نه چنان باش که می نمايي" . " خوشا شهری که بدش بايزيد باشد." معروف است در نخستين ملاقات مولانا و شمس تبريزی سوالی که شمس مطرح کرد اين بود که بايزيد بزرگتر است يا محمد؟ مولانا می گويد محمد شمس الدين می پرسد پس چرا محمد می گويد: " ما عرفناک حق معرفتک"  و با يزيد گفت:" سبحانی ما اعظم شأنی ؟"مولوی بلخی در مثنوی معنوی اسطوره ای را در همين باب از بايزيد بسطامی به نظم کشيده است که نشان می دهد وی در عهد سلاجقه دارای مقام اساطيری ماوراء الطبيعی به شمار می رفته است:

قصهً سبحان ما اعظم شأنی گفتن ابويزيد قدس الله سره و اعتراض مريدان و جواب اين مر ايشان را نه به طريق گفت زبان بلکه از راه عيان:

با مريدان آن فقير محتشم

بايزيد آمد که نک يزدان منم

گفت مستانه عيان آن ذو فنون

لا اله الّا انا ها فاعبدون

چون گذشت آن حال گفتندش صباح

تو چنين گفتی و اين نبود صلاح

گفت اين بار ارکنم من مشغله

کاردها بر من زنيد آن دم هله

حق منزه از تن و من با تنم

چون چنين گويم ببايد کشتنم 

 چون وصيت کرد آن آزاد مرد

هر مريدی کاردی آماده کرد

 مست گشت او باز آن سغراق زفت

آن وصيتهاش از خاطر برفت

 نُقل آمد عقل او آواره شد

صبح آمد شمع او بيچاره شد

عقل چون شحنه است چون سلطان رسيد

شحنهً بيچاره در کنجی خزيد

عقل سايهً حق بود حق آفتاب

سايه را با آفتاب او چه تاب

چون پری غالب شود بر آدمي

گم شوداز مرد وصف مردمي

هرچ گويد آن پری گفته بود

زين سری زآن آن سری گفته بود

چون پری اين را قانون بود

کردگار آن پری خود چون بود

اوی او رفته پری خود او شده

ترک بی الهام تازی گو شده 

چون به خود آيد نداند يک لغت

چون پری را هست اين ذات و صفت

پس خداوند پری و آدمي

از پری کی باشدش آخر کمی

شير گير ار خون نره شير خورد

تو بگويی او نکرد آن باده کرد

ور سخن پردازد از زر کهن

تو بگويی باده گفتست آن سخن

باده را ميبود اين شر و شور

نور حق را نيست آن فرهنگ و زور

که ترا از تو به کل خالی کند

تو شوی پست او سخن عالی کند

گرچه قرآن از لب پيغمبر است

هرک گويد حق نگفت او کافر است

چون همای بی خودی پرواز کرد

آن سخن را بايزيد آغاز کرد

عقل را سيل تحير در ربود

زآن قوی تر گفت کاوّل گفته بود

 نيست اندر جّبه ام الاّ خدا

چند جويی بر زمين و برسما

آن مريدان جمله ديوانه شدند

کاردها بر جسم پاکش می زدند

هر يکی چون ملحدان گرده کوه

کارد می زد پير خود را بی ستوه

هرک اندر شيخ تيغی می خليد

بازگونه از تن خود می دريد

 يک اثر نه برتن آن ذوفنون

وآن مريدان خسته و غرقاب خون

هرک او سوی گلويش زخم برد

حلق خود ببريده ديد آن زار مرد

 و آنک اورا زخم اندر سينه زد

سينه اش بشکافت و شد مردهً ابد

 وآنکه آگه بود از آن صاحب قران

دل ندادش که زند زخم گران

نيم دانش دست او را بسته کرد

جان ببرد الا که خود را خسته کرد

روز گشت و آن مريدان کاسته

نوحها از خانه شان برخاسته

 پيش او آمد هزاران مرد و زن

کای دو عالم درج در يک پيرهن

اين تن تو گر تن آدم بودی

چون تن مردم ز خنجر گم شدی

با خودی با بی خودی دو چار زد

با خود اندر ديدهً خود خوار زد

 ای زده بر بيخودان تو ذوالفقار

برتن خود می زنی آن هوش دار

زآنک بی خود فانيست و ايمنست

تا ابد در ايمنی او ساکن است.

-----------------------

مآخذ اوستايي اسامي فرشتگان مقّرب خدا در اديان سامي

• کثر مردم دنيا در به طور رسمي يا تشريفاتي در پرستش زرتشت/ بودا سهيم و شريک هستند و زرتشت مردم گرا و معتقد به عدالت اجتماعي و اقتصادي قلوب مردم دنيا را بيش از دو هزاره تسخير نموده است.

• اکثر قهرمانان اساطيري اديان سامي، يا ايراني و يا در رابطه فرهنگي نزديک با ايرانيان بوده اند.  زرتشت در قرآن افزون بر اينها تحت نام صالح و لقمان ظاهر شده و نزد هندوان و مردم شرق و جنوب شرق آسيا با نامهاي مهاويرا و بودا پرستش ميشود.

جواد مفرد

براي نگارنده، زماني که هنوز به مآخذ ايراني اساطير توراتي و انجيلي و قرآني پي نبرده بود، همانند بسياري از مردمان کشورهاي غير سامي اين سؤال مطرح بود چرا اين همه پيغمبر از ميان يهود برخاسته اند، پس مثلاٌ سهم ايرانيان که درعهد تجمع انبياء يعني در قرن ششم پيش از ميلاد در مقام ابر قدرتي خاورميانه و جهان قرار داشته اند، چه ميشود. در پيگيري اين سؤال بدانجا رسيدم که اوستاي اوليه و شفاهي  ايرانيان مأخذ اصلي تورات و اين خود مأخذ اساطيرانجيل و قرآن بوده است.

في المثل ايزد مهر (ميثه، موسي)، کياخسارو (خنوک، يوشع)، کورش (سليمان) و زرتشت (ابراهيم خليل،ايوب،عزرا، يافث)  خدا-قهرمانان اصلي تورات  که در اصل متعلق به ايرانيان بوده اند در تورات زيردستان يهودي آنها تبديل به خدا - قهرمانان قوم يهود شده اند. به طور کلي و مختصر بايد گفت که اکثر قهرمانان اساطيري اديان سامي يا ايراني و يا در رابطه فرهنگي نزديک با ايرانيان بوده اند. براي قوّت کلام بايد اضافه نمود زرتشت در قرآن افزون بر اينها تحت نام صالح و لقمان ظاهر شده و نزد هندوان و مردم شرق و جنوب شرق آسيا با نامهاي مهاويرا و بودا پرستش ميشود.

به بيان ساده ميشود گفت که اکثر مردم دنيا در به طور رسمي يا تشريفاتي در پرستش زرتشت / بودا سهيم و شريک هستند و زرتشت مردم گرا و معتقد به عدالت اجتماعي و اقتصادي قلوب مردم دنيا را بيش از دو هزاره تسخير نموده است. در همين رابطه برايم بديهي  و روشن شد که فرشتگان مقرب خدايان سامي نيز از دستگاههاي عريض و طويل قبيلهً دين آفرين مغان ايران بيرون تراويده است. ما در اينجا بحث را محدودتر کرده و به ذکر و توضيح مطالب مربوط به منشأ فرشتگان مقرب خدا در نزد يهود و مسلمين مي پردازيم.

چهار فرشتهً مقرب خداي اينان عبارتند از اسرافيل، ميکائيل، عزرائيل و جبرئيل که ما در اينجا به ترتيب اصل ايراني زرتشتي آنهارا معرفي مينمائيم:

اسرافيل: اسرافيل که نامش در مآخذ عبري به صورت سرافيم يعني درخشان مثل آتش آمده است، به معني درخشان خدايي است و در اصل همان فرشتهً آذر منابع زرتشتي است که مانند اسرافيل با روز قيامت سر و کار دارد.

براي آشنايي با اين نقش وي بهتر است نقش فرشتگان را در روز رستاخيز(قيامت) رااز کتاب دينهاي کهن ايران تأليف هنريک ساموئل نيبرگ، ترجمه دکتر نجم آبادي ذکر مي نماييم:

 در ارداويرابنامه چگونگي سفر ارداويراف در جهان زيرين چنين توصيف شده است: " روان مرده پس از سه گام به پل چينوت (قضاوت) مي رسد.  براي روان نيکان اين پل فراخ ميشود تا به اندازهً درازاي نه نيزه ميرسد، و او از روي پل ميگذرد، سروش و آتور (آذر) اورا همراهي مي نمايند و مهر (ايزد عهدوپيمان)، رشن (فرشتهً عدالت)  ، وايو (فرشتهً باد خوش) ، دئنا ( فرشته نيايش) و وهومنه (فرشتهً منش نيک) او را در راه  بهشت و دوزخ  زير پل چينوت  رهبري و نگهباني مي کنند ." پس مسلم به نظر مي رسد صور (الصور، يعني شيپور اسرافيل فرشتهً آتش) نيز خود از کلمهً پهلوي آثور يعني آتش اخذ شده است.

مي دانيم که مسلمين معتقد هستند که در روز قيامت، مردگان با شنيدن صداي صور اسرافيل يعني شيپور فرشتهً آتش زنده خواهند شد.

ميکائيل: نام ميکائيل در عبري به معني کسي که مثل خداست معني شده است. واين به وضوح نشانگر نام نشان ميثه (ميثره، موسي، مهر) ايزد  معروف عهدو پيمان آريائيان است که نامش بر روي ماه مهر زنده مانده است. مي دانيم که اين ايزد همچنين در طبيعت، ايزد گردندهً خورشيد پر مهرو محبت به شمار مي رفته است. چنانکه اشاره شد وي را حامي و پشتيبان نيکان در روز قيامت به شمار مي آورده اند.

جشن معروف ماه مهر ايرانيان نيز به وي اختصاص داشته است که مسعود سعد سلمان در موردش چنين اشعار نغزي سروده است :

روز مهرو ماه مهرو جشن فرخ مهرگان

مهر بيفزا اي نگار ماه چهر مهربان

مهرباني کن به جشن مهرگان و روز مهر

مهرباني کن به روز مهر و جشن مهرگان

جام را چون لاله گردان از نبيد باده رنگ

و ندر آن منگر که لاله نيست اندر بوستان

کاين جهان را ناگهان از خرمي امروز کرد

بوستان نو شکفته عدل سلطان جهان

ميثره (ميثه، مهر) همچنين در اساطير سامي با کاموسه (= روح موسي، آخرين فرمانرواي پادشاهان شبان در مصر) و يهوداي جليلي پسر زيپورايي رهبر فرقهً مشتاقان آزادي  يهود از دست روميان در هم آميخته  و موسي صاحب ده فرمان ايزدي و لقب پيغمبر مهرو محبت عيسي روح الله را پديد آورده است.

جبرئيل : اين نام به معني مرد خدا بي ترديد اشاره به همان نئيريوسنگ اوستا  يعني مرد پيغام يا پيغامبر است. ازنام صفت شاهزاده بودن وي چنين معلوم ميشود که ابتدا مراد از وي همان گئوماته زرتشت (برديه، ايرج) پسرخواندهً معروف فريدون (کورش) بوده است که بعداٌ تحت اين نام تبديل به فرشته اي معروف گرديده است. در فرهنگ نامهاي اوستايي هاشم رضي در مورد اين ايزد و فرشتهً پيام و آتش معروف اوستايي مي خوانيم: " نريوسنگ از اين جهت که پيک ايزدي است. با سروش نيز همانندي دارد؛ اما از لحاظ  مقايسه در قسمت اهميت پيک ايزدي بودن، نريوسنگ را  را با سروش نمي توان مورد مقايس قرار داد چون سروش در اين زمينه شهرت بيشتري داشته و اصولاٌ مطلق ايزد وحي و الهام خدايي شناخته ميشود؛ در حالي که نريوسنگ همواره حامل پيامهاي خداوندي نمي باشد؛ به هر حال اين ايزد نيز چون سروش حامل پيامهاي اهورا مزدا است  و هردو را با جبرئيل فرشتهً وحي و الهام از طرف خداوند در ديانت اسلامي مي توان مورد مقايسه قرار داد.... در قسمتهايي ديگپر از اوستا نيز نريوسنگ با همين وظيفه و موقعيت کارگزار است. در فرگرد نوزدهم ونديداد يکي از ديوان به نام ويزرش (آزارندهً هوشياران) راهنماي ارواح پليدان و شريران است به بدترين مکان، قلمرو اهريمني و تاريکي مطلق.اما روان پارسايان همنشين و قرين با ايزداني بزرگ و نامي ميشوند. نخست از نزديک فروغ ابدي، روشني هميشگي و لايزال، يعني اهورا مزدا مي گذرند.

امشاسپند بهمن تهنيتشان مي گويد و روان پارسايان شاد و سرخوشند و در فردوس، بهترين مکان و جايي که لبريز از روشنايي ابدي است وارد ميشوند، در حاليکه نريوسنگ، پيک اهورا مزدا نيز با آنان است.

عزرائيل:اين نام که به معني ياور خداست به وضوح مطابق با همان سروش اوستا به معني لفظي بنده و خادم فرمانبردار خدا مي باشد. هاشم رضي در کتاب فرهنگ نامهاي اوستا بارهً اين امشاسپند يعني فرشتهً بي مرگ و مقدس مي آورد: " سروش (به اوستائي سرئوش) يکي از ايزدان مزديسنان (زرتشتيان) است و پيک خدايي به شمار مي رود. کلمهً اوستايي سرئوشَ به معني فرمانبرداري و اطاعت است. اين واژه نيز در اوستا چه بسا که مطابق معمول، به عنوان اسم مجرد استعمال شده است و چه بسا نيز از آن ايزد ويژه اي اراده شده است.

سروش يکي از کهن ترين ايزدان آيين زرتشتي است که در گاثا ها نيز نامش مذکور است با صفت مزيشتَ يعني بزرگتر در اوستا مشخص مي باشد. در گاثاها علاوه بر آن که به عنوان اسم مجرد زياد استعمال شده است. چندين بار نيز در هيئت ايزدي نمايان مي باشد که گروه مؤمنان به هنگام از او ياري مي جويند. مقام سروش در ادبيات ديني مزدايي آن قدر بود که وي را در شمار امشاسپندان قرار دادند.

چنانکه مي دانيم براي آن که شش امشاسپند را به عدد مقّدس هفت امشاسپند ارتقاء دهند گاه سپنت مئينوَ (روان مقدس، ذات مقدس اهورامزدا) در رأس شش امساسپند قرار دادند و گاه خود اهورا مزدا را و سروش راهفتمين مشاسپند به شمار آوردند. اما مهمترين وظيفهً سروش که در ادوارمتأخربرايش تعيين کرده اند، وظيفهً داوري ومحاکمه ارواح است و اين که يکي از کارگزاران و عاملان مهم جهان پسين است. اما نبايستي از اين اشاره چنان فهم شود که سروش پيش از اين با اين وظيفه و عنوان بيگانه بوده است، چون در گاثاها اين وظيفهً سروش نيز روشن است که در جهان پسين سرنوشت  شريران و نيکان را تعيين مي کند....  چنانکه ابوريحان بيروني در آثارالباقي  اشاره ميکند روز هفدهم هرماه ايرانيان نزد زرتشتيان موسوم است به سروش  و سروش نگهبان اين روز مي باشد... مسعود سعد سلمان که در بارهً سي روز پارسي، سي قطعه سروده است، دربارهً سروش در اين قطعه چنين گفته است:

روز سروش است  که گويد سروش

باده خور باده مطرب نيوش

سبز شد از سبزه همه بوستان

لعل مي آراي صنم سبزپوش... "

چنانکه پيداست عزرائيل ترسناک باورهاي خداترسانهً اسلامي در اساس خود يعني سروش نه تنها خوفناک نبوده بلکه موجب دلخوشي انسانها مي بوده است. بر اساس شقاوت و ترسناکي عزرائيل، مولوي در مثنوي اشعاري سروده است که در اينجا ذکر ميشود:

حق به عزرائيل مي گفت اي نقيب

بر که رحم آمد ترا از هر کئيب

گفت بر جمله دلم سوزد به درد

ليک ترسم امر را اهمال کرد

تا بگويم کاشکي يزدان مرا

در عوض قربان کند بهر فتي

گفت برکي بيشتر رحم آمدت

از که دل پرسوز بريانتر شدت

گفت روزي کشتئي بر موج تيز

من شکستم زامر تا شد ريزريز

پس بگفتي قبض کن جان همه

جز زني و غير طفلي ز آن رمه

هر دو بر يک تختهً در ماندند

تخته را زآن موجها مي راندند

 باز گفتي جان مادر قبض کن

طفل را بگذار تنها ز امر کن

چون زمادر بگسليدم طفل را

خود تو مي داني چه تلخ آمد مرا

پس بديدم دور ماتمهاي زفت

تلخي آن طفل از فکرم نرفت

گفت حق آن طفل را از فضل خويش

موج را گفتم فکن در بيشه ايش

بيشهً پر سوسن و ريحان و گل

پر درخت ميوه دار خوش اُکل

چشمه هاي آب شيرين زلال

پروريدم طفل را با صد دلال

 صد هزاران مرغ مطرب خوش صدا

اندر آن روضه فکنده صد نوا

بسترش کردم ز برگ نسترن 

کرده اورا ايمن از صدمهً فتن

گفته من خورشيد را کورا مگز

باد را گفته برو آهسته وز

ابر را گفته برو باران مريز

برق را گفته براو مگراي تيز

زين چمن اي دي مبر آن اعتدال

پنجه اي بهمن برين روضه معال.

آبان روز از آبان ماه برابر با دهم آبان ماه در گاهشماری ایرانی «... اینک آب­ها را می­ستاییم، آب­های فروچکیده و گردآمده و روان شده­ و خوب کـُنش ِ اهورایی را...» (یسنا - هـات 38 - بند 3) «جشن آبانگان» جشنی است در گرامیداشت ستاره­ی روان (سیاره) درخشان «اَنَهیتَه / آناهید (زهره)» و رود پهناور و خروشان «اردوی / آمو (آمودریا)»، و بعدها ایزدبانوی بزرگ «آب»­ها در ایران (غیاث آبادی، 1382،ص77). «اَردوی سوره اَناهیتا» Ardavi – Sura Anāhita ایزد‌بانویی ایرانی بسیار برجسته­ای است كه نقش مهمی در آیین­های ایرانی دارد و پیشینه­ی ستایش و بزرگداشت این ایزد بانو در فرهنگ ایرانی به دوره­های پیش از زرتشتی در تاریخی ایران می­رسد. بخش بزرگی در کتاب اوستا به نام «آبان یشت»(یشت پنجم) که یکی از باستانی­ترین ِیشت­ها می­باشد به این ایزد بانو اختصاص دارد، در این یشت، او زنی است جوان، خوش اندام، بلند بالا، زیبا چهره، با بازوان سپید و اندامی برازنده، كمربند تنگ بر میان بسته، به جواهر آراسته، با طوقی زرین بر گردن، گوشواری چهارگوش در گوش، تاجی با سد ستاره­ی هشت گوش بر سر، كفش­هایی درخشان در پا، با بالاپوشی زرین و پرچینی از پوست سگ آبی. اَناهید گردونه­ای دارد با چهار اسب سفید، اسب­های گردونه­ی او ابر، باران، برف و تگرگ هستند. او در بلندترین طبقه­ی آسمان جای گزیده است و بر كرانه­ی هر دریاچه­ای، خانه­ای آراسته، با سد پنجره­ی درخشان و هزار ستون خوش تراش دارد. او از فراز ابرهای آسمان، به فرمان اهورامزدا، باران و برف و تگرگ را فرو می­باراند. معابد آناهیتا معمولا در كنار رودها برپا می­شده و زیارتگاه­هایی كه امروزه با اسامی دختر و بی بی مشهور هستند و معمولا در كنار آن­ها آبی جاری است، می­توانند بقایای معابد آناهیتا باشند. برخی حتی سفره­های نذری با نام بی بی (همچون بی بی سه شنبه) را بازمانده­ی آیین­های مربوط به آناهیتا می­دانند. آناهیتا همتای ایرانی «آفرودیت»، الهه­ی عشق و زیبایی در یونان و «ایشتر»، الهه­ی بابلی، به شمار می­رود. واژه­ی «آب» که جمع آن «آبان» است در اوستا و پهلوی «آپ» و در سانسکریت «آپه» Apa و در فارسی هخامنشی «آپی» می­باشد. این آخشیج (عنصر) همانند آخشیج­های اصلی دیگر چون آتش و خاک و هوا در آیین­های ایرانیان باستان مقدس است و آلودن آن گناهی بس بزرگ است. برای هریک از چهار آخشیج امشاسپندی (فرشته) ویژه نامگذاری شده است. به گواهی اوستا و نامه­های دینی پهلوی، ایرانیان آخشیج­های چهارگانه را که پایه­ی نخستین زندگی است، می­ستودند. در جشن آبانگان، پارسیان به ویژه زنان در کنار دریا یا رودخانه­ها، فرشته­ی آب را نیایش می­کنند. ایرانیان کهن آب را پاک (مقدس) می­شمردند و هیچ­گاه آن­را آلوده نمی­کردند و آبی را که اوصاف سه­گانه­اش (رنگ - بو - مزه) دگرگون می­شد برای آشامیدن و شستشو به­کار نمی­بردند. «هرودوت» می­آورد : «... ایرانیان در میان آب ادرار نمی­کنند، آب دهان و بینی در آن نمی­اندازند و در آن دست و روی نمی­شویند ...» «استرابون» جغرافیدان یونانی نیز می­آورد «... ایرانیان در آب روان، خود را شستشو نمی­دهند و در آن لاشه، مردار و آن­چه که نا پاک است نمی­اندازند ...» در برگردان فارسی آثارالباقیه ابوریحان بیرونی می­خوانیم : «... آبان روز دهم آبان ماه است و آن را عید می­دانند که به جهت همراه بودن دو نام، آبانگان می­گویند. در این روز زو Zoo پسر طهماسپ از سلسله­ی پیشدادیان به شاهی رسید، مردم را به کندن قنات­ها و نهرها و بازسازی آن­ها فرمان داد، در این روز به کشورهای هفت­گانه خبر رسید که فریدون ، بیوراسب (ضحاک - آژی دهاک) را اسیر کرده، خود به پادشاهی رسیده و به مردم دستور داده است که خانه و زندگی خود را دارا شوند...» در روایت دیگرى آمده است كه پس از هشت سال خشكسالى در ماه آبان باران آغاز به باریدن كرد و از آن زمان جشن آبانگان پدید آمد. زرتشتیان نیز در این روز همانند سایر جشن­ها به آدریان­ها (آتشكده­ها) مى­روند و پس از آن براى گرامیداشت مقام فرشته­ی آب­ها، به كنار جوى­ها و نهرها و قنات­ها رفته و با خواندن اوستاى آبزور (بخشى از اوستا كه به آب و آبان تعلق دارد) كه توسط موبد خوانده مى­شود، اهورامزدا را ستایش كرده و درخواست فراوانى آب و نگهدارى آن را كرده و پس از آن به شادى مى­پردازند. جالب این­جاست كه مى­گویند اگر در این روز باران ببارد، آبانگان به مردان تعلق گرفته و مردان تن و جان خویش را به آب مى­سپارند و اگر بارانى نبارد، آبانگان زنان است و زنان آب تنى مى­كنند.

Abangaan

جشن فروردینگان :

می دانيم در آيين مزديسنی وقتی نام ماه و روز با هم موافق می افتد آن روز را جشن می گيرند روز نوزدهم فروردين ماه که فروردين روز نام دارد از جمله آنست و آنرا جشن فروردينگان يا فروردگان می گويند يعنی هنگام جشن فروردين روز از فروردين ماه .

اين جشن نيز همانطور که از اسمش پيداست به فره وهر درگذشتگان پاک تعلق دارد و بياد روان آنان می باشد.زرتشتيان عموما از بزرگ و کوچک در اين روز به پرستشگاه می روند اوستا می خوانند و به عبادت خدا می پردازند و برای شادی روان درگذشتگان جهت ساختمان های همگانی و رفع احتياج از نيازمندان با دادن پول يا مساعدت های ديگر اقدام لازم بعمل می آورند . نظير اين جشن در اديان ديگر نيز وجود دارد و آنرا جشن اموات می گويند . در نزد هندوان ستايش نياکان (pitara) شبيه فروردگان ايرانی می باشد.رمها نيز ارواح مردگان را باسم مانس پروردگارانی تصور کرده و فديه تقديم آنها می نمودند و عقيده داشتند روح پس از بخاک سپردن بدن بيک مقام بلند می رسد و هر چند آرامگاه آنان در زمين است ولی قادر است در روی زمين نفوذ و تسلطی داشته باشد .

بواسطه فديه و قربانی توجه او را از عالم زبرين بسوی خود می کشيدند .ماه فوريه در قبرستانها عيدی برای مردگان می گرفتند و نياز می نمودند.در جشن فروردينگان پارسيان هند به آرامگاه می روند و در معبد آنجا چوب صندل بخور می دهند و موبدان باندر ميوه و گل مراسم آفرينگان خواندن دعا بجا می آورند جشن فروردگان شبه است به عيد (taussaint)نزد عيسويان کاتوليک که در اول ماه نوامبر عيد اموات شمرده می شود و از درگذشتگان ياد نموده و مزار آنان را با گل می آرايند.زرتشتيان ايران در جشن فروردگان بآرامگاه درگذشتگان می روند و اوستا می خوانند و احسان و انفاق می کنند و بوهای خوش به آتش می نهند و هفت جور ميوه خشک از قبيل خرما انجير سنجد کشمش و غيره در اصطلاح لرک نام دارد تهيه می بينند و موبد بر آنها اوستا می خواند و پس از خواندن اوستا که در واقع تبرک می شود بين مردم تقسيم می کنند.علاوه بر لرک ميزد نيز برای انجام مراسم آماده می شود ميزد عبارت است از ميوه های تر و خوراکی هايی است که برای تشريفات آفرينگان گذارده می شود .

 در اين روز نان مقدس هم که درون نام دارد (در اوستا دره ئونه) می آورند و بمردم می دهند و علاوه بر اين نان ديگری که از روغن کنجد درست می شود و نان گرد است و به سورک معروف است آماده می نمايند سورک مانند نان روغنی است که مسلمانان در جمعه آخر سال درست می کنند و مخصوصا در قبرستان می برند و بمردم می دهند .در اين روز معمولا قسمتی از فروردين يشت و همچنين نمازهای ديگر را که به آفرينگان اردا فروش يا فروردينگان و آفرين بزرگان معروف است می سرايند . در اينجا لازم است ياد آور شويم موبدان و ساير زرتشتيان پيش از خواندن آفرينگان يا قسمتهای ديگر اوستا آداب طهارت بجا می آورند يعنی وضو می گيرند و دست و صورت می شويند که در پهلوی پادياب گفته می شود .

    جشن اردیبهشتگان :

جشن اردی بهشتگان در اردی بهشت روز از اردی بهشت ماه است که نام روز  و ماه با هم برابر افتاده است .مطابق گاهنمای قديم که هر ماه سی روز بوده اين جشن در سوم اردی بهشت می باشد ولی مطابق تقويم کنونی که شش ماه اول سال را ۳۱ روز حساب کرده و يک روز به فروردين ماه افزوده اند جشن ارديبهشتگان در دوم ارديبهشت واقع می شود . در اين جشن شهرياران بار عام می دادند و موبد موبدان آيينی را که مرسوم بوده در حضور پادشاه برگزار می کرد و همه را اندرز می گفت.سران هر گروه به پادشاه معرفی می شدند و هنرمندان مورد مرحمت واقع می گرديدند و بدريافت پاداش افتخار حاصل می کردند .اين روز به فرشته مقدس ارديبهشت تعلق دارد که مظهر پاکی و راستی و درستی و نماينده آيين ايزدی و نگهبانی آتشها با اوست .معمولا بايد در اين روز ارديبهشت يشت خوانده شود و به آتش توجه گردد .و به خاطر مقام و مرتبه ارديبهشت  امشاسپند اين جشن به نام اوست و نظر به همان صفات و کمالات است که ايرانيان قديم اين روز را جشن می گرفتند و خود را برای قبول صفات اين فرشته مقدس آماده می ساختند .جشن ارديبهشت گان همان عيد گل است که در ميان ساير ملتها با تجليل فراوان بر پا می شود .ابوريحان در باره اين جشن می نويسد: ((ارديبهشت ماه؛روز سوم آن اردی بهشت است و آن عيدی است که ارديبهشتگان نام دارد برای اينکه هر دو نام با هم متفق شده.اردی بهشت به معنی بهترين راستی است ؛بعضی  گفته اند بمعنای منتهای خير و خوبی است . ارديبهشت  فرشته آتش و نور است و اين دو با او مناسبت دارد و خداوند او را به اين کار موکل کرده و نيز ماموريت داده است علل و امراض را بياری ادويه و اغذيه زائل کندو صدق را از کذب و حق را از باطل تميز دهد .))اينکه ابوريحان فرشته ارديبهشت را تميز دهنده راست و دروغ و حق و باطل تشخيص داده برای اينست  که اين فرشته همانطور که گفته شد نماينده راستی و درستی است . بنابراين هر کس از او پيروی نمايد معلوم می شود در راه راست و حق است و هر کس از او دوری کند و از صفات او بی بهره باشد مسلم است که در راه باطل دروغ است.

جشن خوردادگان :

جشن ها، يادگارهاي درخشان پدران و مادران بيداردل ما هستند كه در گذر تاريخ بسياري از آنها به دليل ويژگيهاي زمان و تعصبات بسيار از بين رفته و هم اكنون از آنها نمونه هايي بسيار اندك در ميان ايرانيان به چشم مي خورد. با اين حال اين نمونه هاي اندك، نشانه هايي بس بزرگند از انديشه بلند و طبع ظريف ايراني كه خداوند به اين قوم ارزاني داشته و آيين زرتشتي با پيام ها و آموزش هايش آن را آشكار ساخته است.

واژه جشن از كلمه يسنه اوستايي است با ريشه اي اوستايي به معناي ستايش كردن . بنابراين معناي واژه جشن، ستايش و پرستش است .

:همانگونه كه مي دانيد جشن هاي ايران باستان سه دسته اند :

1)جشن هاي ماهيانه 2) جشن هاي ساليانه 3) جشن هاي متفرقه

جشن خوردادگان يكي از جشن هاي ماهيانه اي است كه در روز چهارم خورداد ماه برگزار مي شود. از چگونگي برگزاري اين جشن در دوران باستان آگاهي دقيقي در دست نيست؛ اما چون خورداد به معناي رسايي و تندرستي است و در جهان مادي نگهبان آب است مي توان پنداشت كه نياكان ما در اين روز به كنار چشمه ها ، رودها و يا درياها رفته و به پرستش اهورامزدا مي پرداخته اند .

واژه اوستايي خورداد، هئوروتات است كه در زبان سانسكريت در ودا بصورت سئوروتات آمده و به معني رسايي و تندرستي است . اهورامزدا از سرچشمه بخشايندگي خويش اين فروزه را به واسطه امشاسپند هئوروتات به آفريدگان خود بخشيده تا هر پديده اي رسا گردد و رسايي و تندرستي نه تنها ويژه اين جهان است ، بلكه رسايي مينوي و تندرستي روح و روان ، هدف والاي جهانيان است .

اهورامزدا مي خواهد كه همگان به ياري امشاسپند هئوروتات از اين بخشايش مينوي و مهرباني حقيقي برخوردار گشته و هركس بتواند با نيروي رسايي و پرورش و افزايش آن در وجود خويش، داراي مقام رسايي و كمال بي زوال گردد .

فر و پيروزي ما ملت پيداست هنوز

كيش زرتشت ز آتشكده برجاست هنوز

كاخ داراي بلند اختر برپاست هنوز

طاق كسري به لب دجله هويداست هنوز

جشن تیــــرگان :

جشن فرخنده تيرگان که آغاز آن از روز تير از ماه تير می باشد و به مدت ۹ روز ادامه دارد جشن تيرگان به همراه نوروز و مهرگان و سده از جمله مهمترين جشنهای ايرانيان است که در گذشته برای ايرانيان اهميت وافری داشت و اين جشن را با شکوه و زيبا برگزار می کردند در مورد فلسفه جشن تيرگان دو روايت جالب است روايت اول مربوط به قهرمان ملی ايرانيان آرش است که تقريبا همه ما با آن آشنا هستيم :

((ميان ايران و توران سالها جنگ وستيز بود در نبرد ميان افراسياب و منوچهر شاه ايران سپاه ايران شکست سختی می خورد اين واقعه در روز اول تير اتفاق می افتد و در گذشته اين روز برای ايرانيان عزای ملی بود و جالب است بدانيد هنوزم ديدار از خانواده های عزادار در اين روز ميان زرتشتيان رايج است سپاه ايران در مازندران به تنگنا می افتد سر انجام دو سوی نبرد به سازش در آمدند و برای آنکه مرز دو کشور مشخص شود و ستيز از ميان بر خيزد پذيرفتند از مازندران تيری به جانب خاور پرتاب کنند هر جا تير فرو آمد همان جا مرز دو کشور باشد و هيچ يک از دو کشور از آن فراتر نروند تا در اين گفتگو بودند فرشته زمين اسفنديارمذ پديدار شد و فرمان داد تير و کمان آوردند. آرش در ميان ايرانيان بزرگترين کماندار بود و به نيروی بی مانندش تير را دورتر از همه پرتاب می کرد . فرشته زمين به آرش گفت تا کمان بردارد و تيری به جانب خاور پرتاب کند.آرش دانست که پهنای کشور ايران به نيروی بازو و پرش تير او بسته است و بايد توش و توان خود را در اين را بگذارد.او خود را آماده کرد برهنه شد و بدن خود را به شاه و سپاهيان نمود و گفت ببينيد من تن درستم و گژی در وجودم نيست ولی می دانم چون تير را از کمان رها کنم همه نيرويم با تير از بدن بيرون خواهد آمد. آن گاه آرش تير و کمان را برداشت و بر بلندای کوه دماوند بر آمد و به نيروی خداداد تير را رها کردو خود بی جان بر زمين افتاد(درود بر روان پاکش).هرمز خدای بزرگ به فرشته باد فرمان داد تا تير را نگهبان باشد و از آسيب نگه دارد . تير از بامداد تا نيمروز در آسمان می رفت و از کوه و در و دشت می گذشت تا در کنار رود جيهون بر تنه درخت گردويی که بزرگتر از آن در گيتی نبود ؛نشست .آن جا را مرز ايران و توران جای دادند و هر سال به ياد آن جشن  گرفتند .جشن تيرگان در ميان ايرانيان از اين زمان پديدآمد.))

اما روايت دوم که  مربوط به فرشته باران يا تيشتر می باشد  و نبرد هميشگی ميان نيکی و بدی :((تيشتر فرشته باران است که در ده روز اول ماه بصورت جوانی پانزده ساله در می آيد و در ده روز دوم بصورت گاوی نر و در ده روز سوم بصورت اسب.تيشتر به شكل اسب زيباي سفيد زرين گوشي، با ساز و برگ زرين، به درياي کيهاني فرو رفت. در آنجا با ديو  خشکسالی (اپوش) كه به شكل اسب سياهي بود و با گوش و دم سياه خود ظاهري ترسناك داشت، رو به رو شد. اين دو به مدت سه شبانه روز بايکديگر به نبرد بر خواستند و تيشتر در اين نبرد شکست می خورد به نزد خدای بزرگ آمده و از او ياری و مدد می جويد و به خواست و قدرت پروردگار اين بار بر اهريمن خشکسالی پيروز می گردد.و آب ها توانستند بي مانع به مزارع و چراگاه ها جاري شوند. باد ابرهاي باران زا را كه از درياي گيهاني برمي خاستند به اين سو و آن سو راند، و باران هاي زندگي بخش بر هفت اقليم زمين فرو ريخت و به مناسبت اين پيروزی ايرانيان اين روز را به جشن می پردازند))

اما در مورد آداب و رسوم اين جشن و دوستانی که می خواهند اين جشن زيبا و نشاط آور را برگزار کنند.تاريخ شروع جشن ۱۳ تير ماه به تقويم زرتشتی و ۱۰ تير به تقويم خورشيدی است يکی از مراسمهايی که در ميان زرتشتيان رايج است رسم فال و کوزه می باشد در شب جشن معمولا خانواده ها ونزديکان دور هم جمع می شوند و هر يک آرزو و نام خود را روی کاغذ می نويسند و همگی  آنرا در يک کوزه می ريزند و در آنرا می گذارند و تمام شب را به شب نشينی و خواندن حافظ و شاهنامه می پردازند و روز جشن يکی از دختران جوان خانواده که هنوز ازدواج نکرده بايد در کوزه را بردارد و يکی از کاغذها را بيرون بياورد و به نام هر کسی که بود آرزوهای آن شخص بر آورده خواهد شد و تمام شعرهای خوانده شده به او تعلق می گيرد .در روز جشن هم  مانند تمام جشن های ديگر با شادی و سرور همراه است و مراسم آبريزان به ياد فرشته تيشتر(باران) و به خاطر گرمای تابستان و آب پاشيدن روی همديگر و خنک شدن از لذت جالبی بر خوردار است . در گذشته در آغاز جشن بعد از خوردن شيرينی بندی به نام تير و باد که از ۷ ريسمان به ۷ رنگ متفاوت بافته شده بود به دست می بستند و ۹ روز بعد در پايان ايام جشن اين بند را باز کرده و به باد می سپردند تا آرزوها و خواسته هايشان را به عنوان پيام رسان به همراه ببرد .جشن تيرگان بر تمامی ايرانيان فرخنده باد و اميدوارم به تمامی دوستان خوش بگذرد هميشه شاد و اهورايی باشيد.

  جشن امردادگان :

امرداد روز در امرداد ماه که روز هفتم است جشن امردادگان می باشد و به تاريخ خورشيدی برابر ۳ امردادماه است  اين  جشن متعلق به  امشاسپند امرتات که مظهر جاودانگی و تندرستی و دير زيستن است .قبل از هر چيز بايد درباره واژه اشتباه مرداد توضيح داده شود؛واژه اوستايی امرداد امرتاته amertata است که به معنای بی مرگی است و اگر الف آن را که پيشوند نفی است از قلم بياندازيم معنی آِن عوض شده و فرشته بيمرگی  و جاودانگی به ديو نيستی و مرگ تغيير شکل می دهد .زيرا همانطور که امرداد به معنی بی مرگی است مرداد معنی مرگ می دهد .بنابراين شايسته است که اين کلمه را امرداد بخوانيم.بطوريکه در بحث امشاسپندان توضيح داديم اين فرشته نماينده آخرين مرتبه کمالاتست . صفات پاک فرشته امرداد و توجه او نسبت  بآبادی زمين و پاکی و نظافت بطور مشروح بيان شد  نظر بهمان صفات پاک و پسنديده است که ايرانيان اين روز را جشن می گرفتند و به شادی می پرداختند و خود را برای پيروی از فرشته مذکور آماده می ساختند .ابوريحان در صفحه ۲۵۰ ترجمه فارسی آثارالباقيه می نويسد ((مرداد ماه روز هفتم آن مرداد روز است و آنروز را بواسطه اتفاق افتادن دو اسم با هم جشن می گرفتند معنای مرداد آنست که مرگ و نيستی نداشته باشد مرداد فرشته ايست که بحفظ گيتی و تربيت غذاها و دواها که اصل آن نباتات است وزائل کننده گرسنگی و ضرر و امراض می باشد موکل است))

نياکان ما در اين روز به باغها  و مزارع خرم و دلنشين می رفتند و پس از نيايش به درگاه اهورامزدا اين جشن را با شادی و سرور در هوای صاف و در دامن طبيعت برگزار می کردند.جشن امردادگان بر تمامی ايرانيان فرخنده باد.

  جشن شهریورگان :

شهريور روز از شهريور ماه مي باشد که روز چهارم ماه است (به تقويم هجري۳۰امردادماه) و به نام امشاسپند تواناي خشترا يا شهريور مي باشد جشن شهريورگان است . چنانکه گفته شد اين فرشته مظهر سلطنت آسماني و قدرت رحماني است و هميشه خواهان فر و بزرگي و نيرومندي مي باشد در جهان مادي نگهبان زر و سيم و فلزات ديگر و دستگير بينوايان و فرشته رحم ومروت است پادشاهان دادگر در تحت و حمايت اين فرشته مقتدر هستند نظر به همين صفات پاک است که ايرانيان قديم اين روز را جشن مي گرفتند و بفقرا احسان و اطعام مي نمودند چون اين جشن بپادشاهان دادگر بستگي دارد که نماينده سلطنت آسماني هستند لذا معمولا در اين جشن بايد بحضور پادشاهان بروند و شادباش بگويند.ابوريحان در صفحه ۲۵۱ترجمه آثار و الباقيه مي نويسد ((شهريور ماه روز چهارم آن شهريور روز است و آن به مناسبت توافق دو اسم جشن مي باشد و آنرا شهريورگان گويند . معني شهريور دوستي و آرزو است شهريور فرشته ايست که بجواهر هفتگانه از قبيل طلا و نقره و ديگر فلزات که برقراري صنعت و دوام دنيا و مردم بآنها بستگي دارد موکل است ))براي جشن شهريورگان از دو گونه ديگر مي توان برتري قائل شد اول اينکه در اين ماه محصولات کشت و زرع جمع آوري مي شود و چون معمولا براي بدست آوردن نتيجه هر کاري جشن و شادي لازم است لذا شهريورگان بمناسبت نتيجه گرفتن از نعمت کشت و کار و بدست آوردن محصولات بخصوص براي کشاورزان بهترين جشن وشادي است و در واقع جشن سر خرمن مي باشد .دوم اينکه در اين ماه پاييزه کاري شروع مي شود و چون معمولا هر کار نيکي را با شادي بايد آغاز کرد از اين لحاظ جشن شهريورگان را مي توان آغاز فصل جديد ديگري از هنگام کشت و زرع دانست و آنرا مورد احترام قرار داد با دلايلي که ذکر شد جشن شهريورگان بخصوص براي کشاورزان از لحاظ جمع آوري محصول و بدست آوردن خرمن و همچنين از نقطه نظر شروع بکار پاييزه بهترين جشن و شادماني است و بهمين جهت است که نسبت به آن احترام زيادي قائل هستند و با شادي فراوان مراسم آنرا بجاي مي آورند.پس دوستان گرامي در کنار شادي هاي خود نيازمندان را فراموش نکنيد هر چند که در قلمرو پر گوهر ايران زمين نبايد نيازمندي معنايي داشته باشد اما صد افسوس!..... بگذريم. هميشه ايراني باشيد و سرافراز.

جشن مهرگان :

جشن مهرگان متعلق به فرشته بزرگ مهر است و برابر با مهرروز (شانزدهم مهر) است و مطابق گاهنمای کنونی دهم مهر می باشد اين جشن فرخنده و زيبا در گذشته ميان ايرانيان مقامی بسيار ارجمند در حد نوروز داشت و همانگونه که ايرانيان نوروز را بواسطه پايان سرما و آغاز بهار جشن می گيرندمهرگانرا نيزدر نيمه سال و با پايان فصل گرما و شروع سرما جشن می گرفتند آداب و رسوم آن بسيار شبيه به نوروز است و همانطور که نوروز را به  پادشاه افسانه ای ايران جمشيد نسبت می دهند مهرگانرا نيز به فتح و پيروزی فريدون ديگر قهرمان ايرانی بر ضحاک نسبت داده می شود ولی در حالت کلی چون ايزد مهر نزد کليه اقوام آريايی سابقه ای ديرين دارد و قديميترين آيين آرياييان می باشد نزد هر دو دسته ايرانيان و هندوان در يک روز گرامی داشته می شود  و مهردر زبان سانسکريت هم بمعنی دوستی است و در ويد کتاب مذهبی برهمنان مانند اوستا ايزد روشنايی و فروغ می باشد و زرتشتيان بپرستشگاه خويش درب مهر گويند هر دو جشن مهرگان و نوروز  از آثار درخشان و جاودان ايران زمين هستند و برماست که اين دو ميراث گرانقدر نياکانمان را همچون دو گنجينه گرانبها سينه به سينه و نسل به نسل انتقال دهيم  چرا که هويت و پهنای مرز ايران زمين را اين دو جشن به وضوح نشان می دهد و هر کجا نوروز و مهرگان جشن گرفته شود آنجا ايران است و هر که ايندو جشن با شکوه و زيبا را برگزار کند ايرانی. مهرگان و نوروز در کنار يکديگر هزاران سال است که همانند دو  ستون محکم و استوار پايه های استقلال و فرهنگ ايرانی را حفظ نموده اند و آنرا از هجوم تازی و بيگانه محفوظ داشته اند و در هر زمانی که قدرت حاکمه نتوانسته استقلال ايران را حفظ کند و سرزمين عزيزمان گرفتار قومی بيگانه گشت و به چند پاره تقسيم گرديد برگزاری همين آيين های ساده ولی سحر انگيز ايرانيان را همدل ساخته و بار ديگر کنار هم جمع نمود .متاسفانه از آيين مهرگان امروزه جزء ميان زرتشتيان اثری باقی نمانده و اين آيين ملی که همانند نوروز به تک تک ايرانيان تعلق دارد به روحی تازه و همتی ملی نياز دارد تا دوباره مانند گذشته جايگاه خود را بازيابد و احياء گردد .دوستان گرامی اگر به اهميت و جايگاه اين جشن فرخنده پی برده ايد بر عهده ما جوانان ايران زمين است که با اراده و کوشش خويش مهرگان را دوباره نزد خانواده های خود زنده کنيم اينکه به جای يکبار در سال دوبارپای سفره هفت چين (هفت سين در نوروز)بشينيم به شادی و سرور و نيايش پروردگار بپردازيم و به ديدار هم رفته و از احوال يکديگر جويا شويم و به برطرف ساختن کدورتها و قهرها و جداييها  بپردازيم مطمئنا نه تنها به مذاق هيچ کسی بد نخواهد آمد بلکه با استقبال بزرگترهايمان نيز همراه خواهد شد .اما اينکه از هزاران سال پيش تا کنون چگونه اين جشن برگزار می شود :

((طول مدت جشن ۶روز و از مهرروز آغاز و به رامروز ختم می شودپادشاهان تاجی به شکل خورشيد که در آن دايره ای مانند چرخ چسبيده بود به سر می گذاشتند در جشن مهرگان مردی با صدای رسا ندا می داد ای فرشتگان بسوی دنيا بشتابيد و جهان را از گزند اهريمنان برهانيد . پادشاهان لباسهای گرانبهای ارغوانی می پوشيدند و با باده خواری در اين جشن می رقصيدند موبد موبدان خوانچه ای که در آن ليمو شکر نيلوفر سيب به انار و يک خوشه انگور سفيد و هفت دانه مورد گذاشته بود نزد شاه می آورد. در اين روز پارسيان مشک و عنبر و عود به يکديگر می دادند و توده های مردم برای پادشاه پيشکش می آوردند . زرتشتيان در روز مهر از ماه مهر به نيايشگاهها رفته و با تهيه خوراک های سنتی از يکديگر پذيرايی می کنند و با سخنرانی های ملی و آيينی سرود و شعر و دکلمه جشن مهرگان را با شادی برپا می کنند . در برخی روستاها جشن مهرگان با ساز همراه است روز پنجم پس از مهرگان گروهی از اهالی روستا که بيشتر آنانرا جوانان تشکيل می دهند در محل آدريان و يا سرچشمه و قنات گرد هم می آيند و يکی از هنرمندان روستا به وسيله سرنا و هنرمند ديگر با دف گروه را همراهی ميکند آنها با هم حرکت کرده و از يک سوی روستا و اولين خانه شروع می کنند و با شادی به خانه ها وارد می شوند کدبانوی هر خانه نخست آينه وگلاب می آورد اندکی گلاب در دست افراد ميريزد و آينه را در برابر چهره آنها نگه می دارد و سپس آجيلی را که فراهم نموده به همه تعارف می کند آجيل مخلوطی از تخم کدو آفتابگردان و نخودچی کشمش است و با شربت و چای نيز پذيرايی خود را انجام می دهند آنگاه يکی از افراد گروه ساز که صدايی رسا دارد اسامی کسانی که پيش از اين در خانه سکونت داشته و اکنون فوت کرده اند باز می گويد و برای همه آمرزش و شادی روان آرزو می کند .بعد از آن بشقابی از لرک (نوعی آجيل)از اين خانه دريافت می کنند و در دستمال بزرگی که بر کمر بسته اند می ريزند و از خانه با ساز و شادی بيرون می آيند و به خانه بعدی می رود و چنان که در خانه ای بسته باشد برای لحظه ای بيرون خانه می ايستد و با بيان اسامی درگذشتگان اين خانه بر روان و فروهر آنها درود می فرستد دادن پول و ميوه هم مرسوم است تا برای جشن استفاده شود نسبت به جمعيت لورگ (نان مخصوص)تهيه شده و گوشت های بريان شده را به قطعات کوچک تبديل می کنند و با مقداری سبزی ميان دو عدد لورگ می گذارند و موبد ده نيز هنگام اجرای گاهنبار ميوه ها را به قطعات کوچک تقسيم کرده و پس از پايان مراسم به همه ميوه تعارف می شود. مردم تا آنجا که امکان دارد با لباسهای ارغوانی گرد هم آمده و به رقص و شادی می پردازند و هر يک چند نبشته شاد باش (کارت تبريک) برای هديه به همراه دارند. سفره مهرگان شامل گل و ريحان و آجيل و بوهای خوش کتاب مقدس (قرآن يا اوستا)آينه سرمه دان شربت يا شراب  شيرينی انار سيب و آويشن کاسه ای پر از آب و سکه و ظرفهايی از سنجد و بادام ميباشد ضمن اينکه اسفند و عود نيز می سوزانند))

جشن آبانگان :

نهم آذر به تقويم زرتشتی برابر با ۳آذر به تقويم کنونی که آذر روز نام دارد و به عنصر مقدس آتش تعلق دارد جشن آذرگان می باشد که به آن آذرجشن نيز می گويند.يکی از نيايشها در خرده اوستا آتش نيايش نام دارد .ايرانيان قديم در اين روز به آتشکده ها می رفتند و آتش نيايش می خواندند و  نيز در اين جشن آتش افروزی کرده و به شادی و پايکوبی می پرداختند.

ابوريحان در صفحه ۲۵۶ ترجمه آثارالباقيه می نويسد:((روز نهم آذر عيدی است که به مناسبت توافق دو نام آذرجشن می گويند و در اين روز به افروختن آتش نيازمند می باشند و اين روز جشن آتش است و بنام فرشته ای که بهمه آتشها موکل است ناميده شده زرتشت امر کرده در اين روز آتشکده ها را زيارت کنند ودر کارهای جهان مشورت نمايند .))

 جشن دیـگان :

واژه دي در در ايران باستان به معناي دادن و آفريدن و ساختن و بخشودن است و دادار در فارسي از همين ريشه است روز هشتم و پانزدهم و بيست وسوم هر ماه (۲دی و۹ دی و ۱۷دی به تقويم امروزی ) به نام دي است و براي تشخيص اين سه روز از يکديگر هر يک از اينها را با نام بعد از خودش مي خوانده و دي بآذز دي بمهر و دي بدين مي گويند يعني اين سه روز را براي باز شناختن به روز بعد خودش نسبت مي دهند ضمن آِنکه مي دانيم روز اول هر ماه هرمزد يا اورمزد مي باشد که نام آفريننده جهان است پس به اين ترتيب روز اول (۲۵ آذر به تقويم امروزی)و هشتم و پانزدهم و بيست وسوم ديماه به نام خداوند است و چون نام ماه و روز يکي مي شود هر چهار روز جشن است و خود ماه هم که به معناي خداوند است اين جشنها را جشن اورمزد و سه دي گويند يعني اولي در اورمزد روز و سه ديگر در سه روزي است که هر سه دي نام دارد.

در ترجمه آثار الباقيه راجع به دي ماه مطالبي نوشته شده که خلاصه آنها به اين شرح است ((دي ماه نخستين روز آن خرم روز است و اين روز و اين ماه هر دو بنام خداوند است که هرمزد ناميده شده يعني پادشاه حکيم و صاحب راي و آفريدگار . در اين روز عادت ايرانيان چنين بود که پادشاه از تخت پايين مي آمد و جامه سفيد مي پوشيد و در بيابان بر فرشهاي سفيد مي نشست و دربانها و محافظان را که هيبت پادشاه به آنهاست کنار مي راند و هر کس که مي خواست پادشاه را ببيند خواه دارا يا نادار بدون هيچگونه حاجب و مانع به نزد شاه مي رفت و با او گفتگو مي کرد و در اين روز پادشاه با برزگران مجالست مي نمود و در يک سفره با آنها غذا مي خورد و مي گفت من امروز مانند يکي از شماها هستم و با شما برادرم زيرا دوام و پايداري دنيا به کارهاي است که با دست شما انجام مي شود و امنيت مملکت نيز با شاه است نه شاه را از رعيت گريزي است و نه رعيت را از شاه و چون حقيقت امر چنين باشد پس من که پادشاه هستم با شما برزگران برادر مي باشم و مانند دو برادر مهربان خواهيم بود))  کدام يک از ملتهاي دنيا داراي چنين فرهنگ پرمهرو غني هستند؟؟؟صد افسوس که از اين آيين ها و گذشته کهنمان چيزی جز حسرتش  برايمان باقي نمانده.خلاصه آنکه روز اول و هشتم و پانزدهم و بيست و سوم ديماه که هر چها روز بنام خداوند است و با معني مفهوم واژه دي يعني آفريننده جهان موافق مي باشد در ايران باستان جشن بوده که روز اول را جشن خرم روز و سه جشن ديگر را جشن ديگان مي ناميدند .

امروزه هم در ايران اول ديماه را بنام شب اول چله زمستان عملا مورد توجه قرار مي دهند و مخصوصا در اينشب هندوانه يا ميوه هاي ديگر مي خورند . مسيحيان نيز اين شب را که در زبان عبري يلدا نام دارد شب ميلاد مسيح مي دانند و جشن مي گيرند .يلدا در اصطلاح نجوم آخرين شب پاييز و نخستين شب زمستان است که درازترين شبها مي باشد .هرچند که با تفاوتهايي که بين تقويم کهن و امروز ايران وجود دارد نمي توان گفت دقيقا شب يلدا چه تاريخي است اما اگر يکي از موسساتي که در زمينه نجوم فعاليت مي کند بلندترين شب سال را دقيقا مشخص کند اين مشکل هم در نوع خودش برطرف مي شود اگر عمري باقي باشد درباره شب يلدا مطلب جداگانه به تاريخ امروزي خواهم نوشت. لازم به ذکر است که تعطيلات آخر هفته که امروز در بين ملل دنيا مرسوم است (شنبه يکشنبه يا جمعه) در فرهنگ کهن ايراني بوده و ايرانيان قديم بطور کلي در هر ماه اين چهار روز را که بنام خداوند است بجاي چهار آدينه فعلي تعطيل مي کردند .چه زيبا بود اگر مي توانستيم اين سنت قديم ايران زمين را دوباره زنده نماييم تا آثار نياکانمان و يادگارهاي ارزشمند آنان بکلي فراموش نگردد.جشن خرم روز بر تمام ايرانيان فرخنده باد .پاينده ايران

جشن بهمنگان :

روز دوم بهمن که بهمن روز نام دارد و متعلق به امشاسپند بهمن است جشن بهمنگان نام دارد در اين روز در ديگی به نام بهمنجه آشی به نام دانگو از گندم و ماش و عدس و نخود و باقلا و انواع گوشت می پزند و مهمانی می دهند اين آش را هفت دانه نيز می گويند دکتر رجبی معتقد است که يکی از ويژگيهای جشن بهمنگان تعاونی بودن آن است و به نظر می رسد هر يک از همسايگان برای پختن آش دانگ خود را به خانه ای که آش در آن پخته می شد می داده است و به اين معنی نام آش را دانگو بکار می بردند و به اين ترتيب در آشی که فراهم می آمده است همه همسايگان سهيم بودن .انوری درباره جشن بهمنگان گويد:

بعد ما کزسر عشرت همه روز افکندی      سخن  رفتن و نا رفتن ما  در افواه

اندر  آمد  ز در  حجره من  صبحدمی         روز بهمن جه يعنی دوم بهمن ماه

ابوريحان بيرونی در کتاب التفهيم می نويسد بهمنجه بهمن روز است از بهمن ماه در اين روز بهمن سفيد(نام گياهی است)با شير خالص و پاک می خوردند و می گويند حافظه می آورد و فراموشی را ببرد اما در خراسان هنگام اين جشن مهمانی می کنند بر ديگی که اندراو از هر دانه خوردنی و گوشت حيوان حلال گوشت و تره و سبزيها وجود دارد.شاعر معروف علی بن طوسی قرن پنجم در کتاب بلغت فرس در باره بهمنجه می نويسد :بهمنجه رسم عجم است چون دو روز از ماه بهمن می گذشت بهمنجه می کردند و اين عيدی بود که در آن روز طعام می پختند و بهمن سرخ و بهمن زرد بر سر کاسه ها ميافشاندند.فرخی گفته است:

فرخش باد  و خداوند  فرخنده  کناد          عيد فرخنده و بهمنجه و بهمن ماه

چنانچه از عبارت ابوريحان و اسدی طوسی بر می آيد بهمن نيز اسم گياهی است که مخصوصا در جشن بهمنجه خورده ميشد در پزشکی هم اين گياه معروف است و آن بيخی است سفيد رنگ يا سرخ مثل زردک(به نظر منظور هويج است)

اما در کتاب های مقدس زرتشتيان و در ترجمه خرده اوستا  می نويسد :در جشن بهمنگان بمناسبت اينکه امشاسپند بهمن در جهان مادی نگهبان چهار پايان سودمند است از گوشت خوردن پرهيز می کنند. مقايسه کنيد با عيد قربان در فرهنگ امروزه که برگرفته از فرهنگ اعراب است .اصولا ايرانيان بر خلاف ديگر ملل در جشنها و مراسم خود از قربانی کردن و خونريزی پرهيز می کردند و اين رسوم مخصوص روميان و سامی نژادان می باشد .در هر صورت عيد قربان و جشن بهمنگان بر تمامی ايرانيان فرخنده باد و به اميد روزی که تمام ايرانيان  هويت اصلی و پاک خود را باز شناسند. پاينده ايران

جشن اسپندگان :

29 بهمن ، جشن اسفندگان : روز عشاق ایرانیان و روز مادران ایران زمین گرامی باد.

روز سپندارمزد پنجمین روز از اسفندماه ایران باستان / ۲۹ بهمن خورشیدی امروزی

سپندارمزد نگهبان زمین است و از آنجا که زمین مانند زنان در زندگی انسان نقش باروری و باردهی دارد جشن اسفندگان برای گرامی داشت زنان نیکوکار برگزار میگردد . ایرانیان از دیر باز این روز را روز زن و روز مادر و در حالت کلی این روز را روز عشاق می نامیدند که امروزه متاسفانه بجز زرتشتیان ، دیگر هم میهنان روز مادر را برابر با تقویم تازی ( عربی ) و روز عشاق را برابر با تقویم میلادی ( ولنتاین ) جشن میگیرند .
بیایید از این سال با یک شاخه گل به مادر ، همسر و یا عشقمان از این روز پر شکوه و باستانی که یاد آور این است که ما ایرانیان همیشه در اکثر مسائل خود ریشه ای داشته ایم و نیازی به ریشه بیگانه نداریم ، پاسداری کنیم و در ترویج دوباره آن کوشا باشیم .

واژه سپندارمزد در اوستا سپنته آرمئیتی آمده است و به چم ( معنی ) فروتنی و بردباری که خاص مادران است به کار آمده

آتورپاتکان-  الا ای سرزمین آذر رخشان
سر پاینده‌ی ایران
که آتش را نگهبان بوده‌ای در پهنه‌ی دوران
تو از نوری - تو از دوری - ز پشت پیر تاریخی
تو مهد پاک زرتشتی
همان یزدان شناس بخردی پرور
که نیکی را فروغ  بی زوال ایزدی داند.
آتورپاتکان-
هنوز از لابلای و تار و پود رفته‌های  دور می‌بینم
ز شهر شیز و آن آتشگه آذر گشسبت نور می‌تابد
و بر دیوارهایش  نقش‌های بوالعجب ز افلاکیان و خاکیان  بر جاست.
تو آن نجد سرافرازی
به دامانت  سهند  سر بلند و قله‌ی آتشفشان   داری
دژ ضحاک  و ساسان و فن اسپ و قلعه‌ها از باستان  داری
به روز نام و ننگت هم
تو از هرمزد فرخ‌ها و فرخ زاد  رستم ها نشان داری.
آتورپاتکان -
تو  ماد با فر و جاهی
تمام  مردمانت  آریایی زاده  و   آزاده اندیش اند
و  در گسترده‌ی تاریخ
زبانشان  آذری  وان گویشی  از پهلوی  بوده است.
اگر چه بر دل و  جانت - جفا از ناکسان رفته
و زخم  خنجر ترک و تتارت سینه  بدریده
ولی این ترجمانی  ناروا باشد - جفا  باشد
زبان  آذری  را  ترک نامیدن
که ایران  زاده هرگز جز که ایرانی  نخواهد   بود.
آتورپاتکان  -
تو  خاک  شمس  تبریزی
همان خاکی که آن  پیر عجایب  خلقت خورشید وش
در دامنش رویید
همان رندی که خشتش   زیر سر بودی و
پا بر تارک هفت آسمان سودی.
غریب عالم معنا -
که مولانا- فقیه کهنه اندیش شکیبا را
چو توفانی زبن بر کند و در رقص و خروش  آورد.
آتورپاتکان -
تو در گسترده‌ی دوران -
 به هر شهر و به هر کویی
بلاگردان ایرانی.
چه گویم  من ز تبریزت
از آن  سالار خیز آن خاک زر خیزت
به یاد آرم از آن جنبش -
 از  آن هنگامه‌ی خونین
از آن مردان جان بر کف
چو ستار و چو باقر یا خیابانی
و یا زان سیل گمنامان
که   خون پاکشان شد خون بهای راه  انسانی!
ز آذر ماه  یاد آرم _ من  از آن  آذر سوزان
که چون بیگانه‌ی رسوا - چو دزدی  نابکار آمد
سر آزاده ات از پیکر میهن جدا سازد
در آ ن غوغای جانبازی - چه  توفان‌ها به پا کردی
تو با بیگانگان و دشمنان خانگی  دیدم  چه ها کردی
کنون ای مهد جانبازان
آتورپاتکان -  سر ایران
مبادا بینمت تا یک نفس از پای بنشینی
که دشمن در کمین است و
فریبی تازه می‌جوید
چنان روباه مکاری
به راهی تازه می‌پوید
جوانبخت  کهنسالم -
ترا در پهنه‌ی گیتی - هماره زنده میخواهم
و تا هستی نفس دارد
فلات  پاک ایران را 
خوش و پاینده  می‌خواهم
به انگیزه‌ی بیست و یکم  آذر ماه  روز نجات  آذربایجان
هفتم آذر ماه هزار و سیصد و هشتاد و شش تهران

نشانه‌های درونی و بیرونی بهدینان(زرتشتیان)

Isfandgan

جشن اسفندگان

روز زن

روز مادر

روز زمين

روز عشق

روز درختكاري

اسفند روز از اسفند ماه

ترانه اسپندگان  

برگرفته شده از سايت  ميراث فرهنگي 

زنان در اين روز كار را تعطيل مي‌كردند و اداره امور منزل بر عهده مردان بود.اين روز را «جشن مزدگيران » مي گفتند و مردان به زنان مزد يا هديه مي دادند.

تهران_ 29 بهمن 1383_ ميراث خبر: گروه فرهنگ، كيان مهر احمدي_ قرن‌هاست كه زرتشتيان در اين روز خانه‌هاي خود را پاكيزه مي‌كنند، گرد و غبار را از خانه‌ها مي‌روبند و عطر خوش آويشني كه بر چهار گوشه اطاق افشانده اند، خانه هاشان را مي‌آكند.
روز اسفند از ماه اسفند در فرهنگ زرتشتي روز اسفندگان است. روزي كه به زنان تعلق دارد و بنا به تاريخ، كهن ترين روز گراميداشت «زن» در جهان است.
اسفندگان به ايزدبانوي نگهبان زمين «سپندارمذ» تعلق دارد، به اين سبب او را مونث و دختر اهورامزدا خوانده‌اند. او موظف است زمين را خرم، آباد، پاك و بارور نگاه دارد. به اين جهت هر كس به كشت و كار و آباداني بپردازد، خشنودي سپندارمذ را فراهم مي‌كند.
در اساطير آمده است كه اين سپندارمذ بود كه براي «آرش» تير حاضر كرد و به او امر كرد كه براي تعيين مرز ايران و توران كماني برگزيند. در برخي منابع تاريخي آمده است كه در گذشته ، اسفند ماه و بويژه اين روز ، روز عيد زنان بوده است و مردان در اين روز به زنان بخشش مي کردند. سپندارمذ كه واژه اوستايي آن «سپنتا آرميتي» است به معناي تواضع مقدس است و فرشته سپندارمذ در عالم معنوي ، مظهر عشق و تواضع و فروتني و در عالم مادي، نگهبان زمين است.
از ابوريحان بيروني نقل است كه روز اسفندگان در ايران باستان روز زن بوده و در زمانهاي گذشته در اين روز زنان كار خانه را تعطيل مي‌كردند واداره امور منزل بر عهده مردان بود. به همين جهت اين روز را «جشن مزدگيران » مي گفتند و مردان به زنان مزد يا هديه مي دادند.
«كتايون مزداپور» دكتراي زبان و ادبيات باستاني در باره سپندارمذ معتقد است: چند هزار سال قبل از ميلاد، مادرخدايي وجود داشت كه حامي زمين خوانده مي شد.سپندارمذ شكل جديدي از آن مادر خداست. اسفندگان در فرهنگ زرتشتي يعني روزي كه متعلق به اين فرشته است و اين روز به نام روز "زن" در كتاب ابوريحان بيروني هم آمده است.
مزداپور در ادامه مي افزايد:در اين روز معمولا اهالي منزل زودتر از خواب برمي خيزند وخانه را آب و جارو مي كنند. بر پاشنه هاي در منزل ، آويشن مي ريزند وبا پختن آش و سيروگ (نان مخصوص زرتشتي ) اين جشن را برگزار مي كنند.
اما اين سنت در كيش زرتشتي چنان با دوام نمانده است. «پريا فرامرزيان» دانشجوي جوان زرتشتي درباره تداوم سنت هديه دادن به زنان در اسفندگان مي‌گويد:« البته من چيز زيادي از سنتهاي زرتشتي نمي دانم چون بيشتر از اينكه با همكيشان خودم مراوده داشته باشم با دوستان مسلمانم مي‌گردم اما يادم نمي آيد كه ما در خانه‌مان يك روز زن مخصوص زرتشتي ها داشته باشيم و در آن روز پدر به مادرم هديه بدهد. تا جايي كه يادم ميآيد ما هم روز زن را در همان روزهايي جشن مي‌گيريم كه همه ايراني‌ها جشن مي‌گيرند و همان كارهايي را انجام مي‌دهيم كه همه انجام مي‌دهند.»
اما «بابك سلامتي»، مدير مسئول نشريه امرداد كه مجله‌اي مخصوص اقليت زرتشتي است، عقيده ديگري دارد: «اسفندگان، سنتي فراموش شده بود و الان حدود 10 سالي مي‌شود كه دوباره احيا شده و در جامعه زرتشتي رواج پيدا كرده است.»
سلامتي درباره اين كه جوانان زرتشتي اين سنت را به ياد نمي آورند مي گويد:« تعدادي از خانواده هاي زرتشتي در فرهنگ همسايگان خود غرق شدند و فرهنگ خود را از ياد بردند. اما اين وضعيت در مورد همه زرتشتيان صدق نمي كند. بسياري از آنها با ظرائف و دقايق فرهنگ خود آشنا هستند و آداب و رسوم آن را به جاي مي‌آورند.»
سلامتي هرچند به خاطر ندارد پدرش در روز اسفندگان چه هديه‌اي به مادرش مي‌داده اما خودش در اين روز به همسرش هديه مي دهد. هرچند هديه‌اش ربطي به فرهنگ زرتشتي ندارد و تشكيل شده از «همين چيزهايي كه معمول است و همه به هم كادو مي‌دهند.»
بعضي از ايراني‌هايي كه زرتشتي نيستند اما به فرهنگ باستاني خود علاقمندند، روز زن را در اسفندگان جشن مي‌گيرند. «سهراب شفاعتي»، كه در زمينه فرهنگ و زبان‌هاي باستاني درس خوانده است، مي‌گويد:« اگر يادم نرود هر سال روز اسفندگان براي همسرم هديه مي‌خرم. چون معتقدم بهتر است كه روز زن را در مناسبتي كه ايراني است جشن بگيريم تا در يك مناسبت غربي.»
نخستين 8 مارسي كه در ايران براي پاسداشت روز جهاني زن جشن گرفته شد در سال 1300 اتفاق افتاد. روزنامه شرق قاديني (زن شرق) كه در آذربايجان شوروي منتشر مي شد و ميان زنان آذربايجان، گيلان و خراسان خوانندگان زيادي داشت در اين مورد نوشت: «نخستين جشن بين المللي زنان يعني 8 مارس در سال 1921 (1300) توسط زنان چپ ايران در انزلي برگزار شد. در اين جشن حدود 45 _ 50 نفر شركت داشتند. در اين اجتماع سيف الله يف از جانب حزب عدالت درباره اهميت روز بين المللي زنان سخنراني كرد و در پايان نمايشنامه اي كه به وسيله كمسومول آماده شده بود به اجرا در آمد.»
از سال 1300 به بعد گزارشي از برگزاري اين روز در دست نيست و ممكن است صبغه كمونيستي نخستين مراسم مانع برگزاري آن در سال هاي بعد شده باشد.
اما شايد بتوان پيشنهاد كرد به جاي 8 مارس غربي‌ها، اسفندگان كه سابقه‌اي چند هزارساله در ايران دارد جشن گرفته شود. پيشنهاد شما چيست؟

روز عشق ايراني 

 چهاردهم فوریه در بسیاری از کشورهای جهان مراسم روز ولنتاین برگزار می شود. روزی که مهرورزان و عاشقان به یکدیگر مژدگانی و هدیه می دهند. برپایه پژوهش ها و منابع تاریخی برگزاری چنین جشنی در فرهنگ ایران ریشه دارد و میان ایرانیان مرسوم بوده است. در دفتر گاهشماری و جشن های ایران باستان از هاشم رضی آمده است که در روز اسفند از ماه اسفند که برابر است با پانزدهم اسفندماه جشنی برپا می گشت که مردگیران یا مژده گیران بوده است

این جشن ویژه زنان بود و برای بزرگداشت آنان برپا می گشت. مردان برای گرامیداشت آن پیشکش داده و بخشش می کردند. زنان در آنروز فرمانروایی می کردند و مردان باید از آنان فرمان می بردند. در تاریخ گردیزی نیز آمده است از اینروی این جشن را مردگیری می نامند که زنان با آزادی تمام می توانستند مرد زندگی خود را برگزینند. در این روز مردان از آنان فرمانبرداری می کردند و آرزوهای آنها را برآورده می ساختند

-------------------------------------------------------------------------------------

جشن سپندارمدگان
روز زن 

ويرايش دوم 

   

در اين
نوشتار به هيچ روی سخن از نژاد يا كيش نيست، تنها
سخن از آيين و فرهنگ كهن ايران است
و بس! 

   

جشن سپندارمدگان
یا سپندارمذگان در روز سپندارمد یا سپندارمذ،
در روز پنجم اسپند در گاهنامه‌ی
ایرانی سال ٣٧٤٨ و برابر با بیست و نهم بهمن در
گاهنامه‌ی خورشیدی سال ١٣٨٩ و برابر با هيجده
فوريه ٢٠١١ است. 

   

نام این روز در اوستایی
سپِنتَ آرمییتی 

 Spenta-aarmaiti  

و در پهلوی سپندَرمَت 

 Spand-armat
 

است. این واژه از دو بخش، سپنتَ یا سپند به مانی
(معنی) مغدیس (مقدس) و
پسوند آرمییتی یا اَرمت به مانی فروتنی ساخته
شده و نام چهارمین امشاسپند است.
امشاسپندان نام‌های فروزگان (صفات خدایی)
اورمزد است. 

   

در اوستا و گات‌ها اين فروزه نماد پاسداری زمين
است و زمین نماد اِشك
(عشق) و باروری است. سپندارمد با فداكاری به همه
مِهر می‌ورزد. زشت و زیبا را همچون
مادری به یك چشم می‌نگرد و در دامان پر مِهر خود
می‌پروراند و آرامش می‌دهد. 

   

در اوستا و گات‌ها می‌خوانيم: 

"اینک زمین را می ستاییم، زمینی که ما را در بر
گرفته است. ای اََهوره
مَزدا! زنان را می ستاییم. زنانی را که از آن تو
به شمار آیند و از بهترین اَشَه برخوردارند،
می ستاییم." اوستا - یسنا ٣٨ بند ١  

"دختران
در گزینش همسر آزادند و پدر و مادر نمی‌توانند
دخترانشان را وادار به پیوند با كسی
که او دوستش ندارد، بکنند." 

... 

   

مردان در این روز زنان و دختران را بر تخت
پادشاهی می‌نشاندند و به آنان
از یك شاخه گل تا هر چیز دیگری پیشكشی می‌دادند
و همچنين از آنان فرمان می‌بردند و
كارهای آنان را انجام می‌دادند. 


این روز به نام "مردگیران" یا "مژدگیران" یا
"مزدگیران به مانی (معنی) پیشكشی گرفتن از مردان
نیز بازگو شده است. گردیزی در
نسك (کتاب) خود "زین الاخبار" می‌نویسد: "این جشن
را مردگیران می‌گفتند
زیرا زنان به پسند خویش و با آزادی، شوی و مرد
زندگی خود را برمی گزیدند." 

   

هنوز نیز در برخی از گوشه‌های ایران زمین مانند
سپاهان (اصفهان)، پهله،
ری و دیگر شهرهای كوستِ (ناحیه‌ی) كُیان (مرکز) و
خورووَران (غرب) ایران، این جشن همچون
گذشته برگزار می‌شود. 

   

هر آيينه، در زمانی كه در روم و يونان و چين و
مغولستان و آفريكا و
حجاز... با زنان همچو كنیز رفتار يا نگاه
می‌كردند و يا در حجاز آنان را زنده بگور
و سنگسار می‌كردند؛ در ايران باستان اين جشن،
نشان از گراميداشت زنان و اوگ (اوج) شكوفايی
و پيشرفت فرهنگی دارد. 

گواه ديگر، زنان پادشاه، وزیر، هَندازگر
(مهندس)، مِهراز (معمار)، فرمانده‌،
ناخدا، پژوهشگر، نويسنده و دیگر در ايران
باستان بودند، كه آشكارا ارج و برابری آنان را
با مردان در
زندگی روزمره نشان می‌دهد. 

   

زرتشتیان همانند گذشته این روز را به نام روز زن
و مادر جشن می‌گیرند. 

   

جشن سپندارمدگان بر همگان و به ویژه بانوان
فرخنده باد! 

   

ایدون باد، 

مه فرهش

“ای نمازگزار ، نمازت را ، نیایشت را با دل پاک و روشن به آرامی و خلوص نیت بخوان و بدان ، این روشنایی که قبله گاه و پرستش سوی خود کرده ای پرتویی از روشنی جاودان است که خداوند در دل مردمان نهاده است .” پیروان آیین زرتشت که خود را مزدیسنی یعنی پرستندگان مزدا (خداوند) نیز می گویند در نیایش های خود با تن و روانی پاک ، رو به سوی ” روشنایی” ، خداوند را سپاس گفته و نیایش می کنند .

زرتشتیان به گاه نیایش ، زندگی سرشار از آسایش و بهروزی را برای نیک اندیشانِ روزگار ، آرزو می کنند و آتش را در کنار سه عنصر دیگر آب و خاک و هوا گرامی می دارند و از آتشکده ها به نشانه ی مهر و پاکی در محل زندگی خود ، پاسداری می کنند . آنان از روشنایی آتش ، همانند نورهای دیگر ، به عنوان پرستش سو (قبله) به هنگام نیایش بهره می گیرند . آتش بزرگترین پاک کننده است و در عین حال نورانی ترین عنصر است و آن را سمبل اهورا مزدا میدانند . ایرانیان از سال ها پیش ، آتش را به عنوان نماد موجودیت خود یا به عبارتی پرچمی برای هویت ملی خود در نظر داشتند و به آن افتخار می کردند . زیرا آتش از بین برنده ناپاکی ها و روشن کننده ی تاریکی هاست . گرما و انرژی آتش ، چرخ های صنعت و پیشرفت را به چرخش می آورد . آتش درونی انسان است که اندیشه او را به خرد بی پایان اهورایی پیوند می زند . بنابراین زرتشتیان به پیروی از نیاکان خود همچنان آتش را گرامی داشته ، از روشنایی آن به عنوان قبله به هنگام نیایش بهره می گیرند . اگر زرتشتیان رو به سوی نور دارند و آن را پرستش سو می دانند ، برای نزدیک شدن به اهورامزدا ، پروردگار و آفریننده کل است که خود سرچشمه ی همه نورها(شیدان شید) است .

چرا زرتشتیان مقابل اتش می ایستند :

هر یک از آیین گزاران بزرگ برای پرستش خدای یکتا قبله  یا پرستش سویی معین کرده تا در هنگام نیایش با خداوند رو به سوی آن کنند تا اولا هنگام  نماز گروهی قانون و ترتیب خاصی باشد . ثانیا با نگاه کردن به یک سمت و یک نقطه تمام قوای فکری پرستش کننده یکجا متمرکز شده و بدینوسیله بتواند بر خیالات نفسانی غلبه نماید .تعیین قبله از سوی پیامبران به همین منظور بوده در حالی همه میدانیم خداوند یکتا همه جا حاضر بوده و در هر زمان در کنار ما  است . قبله مسلمانان کعبه است و بعلاوه شیعیان مهری را که از خاک تربت است جلو خود می گذارند و به عبادت می پردازند . ساختمان کلیسای عیسویان طوری است که محراب کلیسا رو به مغرب است. در نتیجه عیسویان هنگام نماز در کلیسا رو به شرق و خارج از کلیسا مقابل عکس عیسی و حضرت مریم و یا صلیب مقدس به پرستش می پردازند . کلیمیان نیز هنگام نماز اورشلیم را مکان مقدسی برای تعیین قبله می دانند .

پرستش سو ( قبله ) زرتشتیان نور و روشنایی می باشد بهر شکلی که تجلی نماید خواه این نور از خورشید و ماه باشد یا از شعله آتش و یا چراغ فروزان ، بعلاوه بر زرتشتیان امر شده است که چهار آخشیج را که عبارت از آتش و آب و باد و خاک باشد احترام بگذارند .با این وجود عده ای که از فلسفه مزدیسنا ( زرتشتیان ) آگاهی نداشتند را بر آن داشت که زرتشتیان به خطا آتش پرست خوانده شوند با این تفاصیل از انصاف به دور است که زرتشتیان آتش پرست خوانده شوند ، زیرا زرتشتیان به دستور اشو زرتشت تنها اهورامزدا ( خداوند ) یکتا را سزاوار و شایسته پرستش می دانند .

از رویی دیگر در بینش اشو زرتشت٬ خداوند را باید در روشنایی جستجو کرد. پس هر زرتشتی به هنگام نیایش رو به سوی روشنایی می کند،  هرگونه روشنایی در نماز تفاوتی ندارد . نور خورشید ، ماه ، چراغ که یکی از آنها نیز می تواند روشنایی آتش باشد . از سوی دیگر ایرانیان باستان ، آتش را نماد موجودیت خود یا نمادی از هویت ملی خود می دانستند و به آن افتخار می کردند. زیرا آتش از بین برنده ناپاکی ها و روشن کننده تاریکی ها  است ، گرما و انرژی آتش چرخ های صنعت و پیشرفت را به چرخش می آورد و آتش درونی انسان اندیشه او را به خـردِ  بی پایان اهورایی پیوند میدهد ، پس زرتشتیان به پیروی از نیاکان خود همچنان آتش را در آتشکده ها پرستاری می کنند تا یادآور پویایی روشنایی در هستی باشد.

فردوسی بزرگ در اینباره میگوید:

نگوئی که آتش پرستان بدند             پرستنده پاک یزدان بدند

زرتشت با انتخاب آتش به عنوان نماد کیش زرتشت از پیروان خویش خواسته است که:

۱ـ همچون آتش پاک و درخشنده باشند

۲ـ همانگونه که پیوسته شعله های آتش رو به بالا میرود پیروان وی نیز به سوی بالا یعنی به طرف روحانیت و انسانیت و ترقی و تعالی عروج یابند

۳ـ آتش با هرچه برخورد کند آنرا نیز چون خود درخشان میسازد به همین گونه زرتشتی نیز باید پی از برخورداری از فروغ دانش و بینش دیگر آنرا از فروغ نیکی اشا(بهترین ـ نظام هستی) بهره مند گرداند.

۴ـزبانه های آتش هیچگاه به سوی پایین میل نمیکنند آنها نیز بکوشند تا مجذوب خواهش های نفسانی نشوند و پیوسته آمال بزرگ و معنوی را مدنظر داشته باشند

۵ـ همانطور که آتش چیزهای نا پاک را پاک می کند و خود آلوده نمی شود آنها نیز با بدی بستیزند بی آنکه خود را به ان بیالایند

۶ـ آتش منبع زیبایی و اساس حیات فعال و بیقرار است و تا بازپسین لحظه حیات از کوشش باز نمی ایستد انسان نیز باید به مانند آتش باشد و آلودگی ها را از طریق رعایت اصول سه گانه(اندیشه نیک  گفتار نیک پندار نیک) از بین ببرد .........................